हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

२११ | पालकाप्यमुनिविरचितो— | [ १ शल्यस्थाने-
मदश्चैव महातेजाः शुक्रस्थानं समाश्रितः ॥
शिरासंधीन्समाश्रित्य लोभस्तिष्ठति वै सदा ॥ ८८ ॥
अग्रेषु कर्म नागानामालस्यं यकृति स्थितम् ॥
कालेयं मक्षो(?) क्रमते विषादो नृपसत्तम ॥ ८९ ॥
गजस्य पुप्फुसे चैव भयं तिष्ठति नित्यशः ॥
वक्षक्षेत्रच्छु(?) हृदयं सव्यं स्तनमुपाश्रितम् ॥ ९० ॥
यकृद्धृदयपार्श्वं च क्लोम वक्षःस्थितं विदुः ॥
यकृत्प्लीहे च संबद्धे (*स्थूलात्रं हृदयादधः ॥ ) ९१ ॥
आमाशयं विभजते तिष्ठेत्पक्काशयं च तत् ॥
आमाशयस्य मध्यस्था व्याधयः सर्व एव तु ॥ ९२ ॥
व्याधयो ये च संरुपातास्तेषां पक्काशयो गतिः ॥
ईषत्तु शुशिरा वृत्ता दीर्घा बलवती सिरा ॥ ९३ ॥
स्नायुर्वल्कावनद्धा च घना पृथ्वी च कण्डुरा ॥
वातपित्तकफानां च तथैव रसशुक्रयोः ॥ ९४ ॥
मेदोऽसृङ्मज्जमांसानां तथा मूत्रपुरीषयोः ॥
ह्रासवृद्धी यतो ह्येषां प्रमाणेनोच्येते त्वतः ॥ ९५ ॥
मूत्रं बस्तिश्च मुष्कौ च वङ्क्षणोद्देशमाश्रितौ ॥
मांसमस्थ्याश्रितं विद्यादसृङ्मांसमुपाश्रितम् ॥ ९६ ॥
मज्जाभ्यन्तरतोऽस्थां तु शुक्रं मज्जाश्रितं विदुः ॥
मेदो मांसाश्रयं प्राहुः शिरा मांससमाश्रिताः ॥ ९७ ॥
रोमाणि त्वचि जातानि मांसस्यापि त्वगावृत्तिः ॥
छव्‍यः षडेता व्याख्याता द्विपानां द्विपदां वर ॥ ९८ ॥
छवीनां विस्तरश्चापि मर्माध्याये प्रवक्ष्यते ॥
शिरास्नाय्वात्मकं विद्यान्नखानां संभवं नृप ॥ ९९ ॥
तलानां किणभावं च निसर्गादीश्वरं विदुः ॥
—:०:—
इमा महाप्रकृतयस्तिस्रः कीर्त्तयतः शृणु ॥ १०० ॥
*कपुस्तके त्रुटितम् ।
१ क. °संधि समा° । २ क. पुप्फसे । ३ क. सबद्धः । ४ क. °यस्थम° ।
५ क. °च्यतत्व° । ६ क. प्रचक्षते ।