हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

३८ पालकाप्यमुनिविरचितो- [१ महारोगस्थाने-
यत्नतो रक्षणं कुर्यात्स्वयमन्वेषणं तथा ॥
अन्नपानैश्च विविधैर्विचित्रैर्यवसेरपि ॥ २२५ ॥
स्थानेषु तु विचित्रेषु पोष्यमानास्त्वया गजाः ॥
१निर्वृत्ताश्च भविष्यन्ति सुखं प्राप्स्यन्ति च श्रियाम् ॥ २२६ ॥
भविष्यन्ति च ते नित्यं युद्धेषु विजयावहाः ॥
तस्मादिह महीपाल कुरु हस्तिषु मन्मतम् ॥ २२७ ॥
*२विधाप्रतिविधानेश्च यवसेः ३पङ्कवेरपि ॥
मच्छास्त्रे वर्तमानस्य बलवन्तो निरामयाः ॥ २२८ ॥
दीर्घमायुरवाप्स्यन्ति गजास्तव विशां पते ॥
इत्यब्रवीत्पालकाप्यो राज्ञाऽ४ङ्गेन प्रचोदितः ॥ २२९ ॥
इति पुरुषवराय सम्यगाह
मुनिगणमध्यगतः स चाऽऽत्मनः स्वरूपम् ॥
वदन्ति †मुनयो वरं स्वजन्म
नाम श्रुतमखिलं च संगतिम् ॥
इति श्रीपालकाप्ये हस्त्यायुर्वेदमहाप्रवचने महारोगस्थाने
वनानुचरितो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥
अथ द्वितीयोऽध्यायः ।
५अङ्गो हि राजा चम्पायां पालकाप्यं स्म पृच्छति ॥
अरण्येषु चिता नागास्तृणौषधिफलाशनाः ॥ १ ॥
६वल्लीमूलत्वगाहोरा भक्षयन्ति कदंगरान् ॥
स्वच्छन्दतः ७पांसुंघातान्निषेवन्तश्च कर्दमान् ॥ २ ॥
सेवमानाश्च सलिलं प्रकर्षन्तश्च ८पद्मिनीम् ॥
९वृक्षभङ्गान्निषेवन्ते सहिताश्च करेणुभिः ॥ ३ ॥

• ‘विधा गजासने रुद्धौ प्रकारे वेतने विधौ’ इति मेदिनी ।
  † त्रिष्वपि पुस्तकेषु ‘न्मन्यंति’ इति पाठ उपलब्धः ।
• १ क. निवृत्ताश्च । २ क. विधिप्र० । ३ ख. ॰वेदे प्र० । ४ ख. ग. आङ्गो ।
  ५ ख. ग. ॰प्येऽपृच्छि॰ । ६ ख. ॰हारी भ॰ । ७ ग. ॰शुवाता॰ । ८ क. पद्मिनाम् ।