हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

२०४ पालकाप्यमुनिविरचितों— [२ क्षुद्ररोगस्थाने-
(?)संछन्नं सरःसु विमलं जलं करेणुकरदत्तं हि ।
(?)पीतं यत्सुरभितोत्तरे विस्मरञ्जलमादत्ते ॥
काममोहाभिसंतप्तः कृतान्तविधिनोचितम् ।
स्वयूथमिव मातङ्गो दृष्ट्वा ग्राम्या नु धेनुकाः ॥
सहसा ग्राममानीतो वारुणः पदवासिकैः । (?)
प्रतिबद्धस्तु पाशेन नष्टचित्तोपलक्ष्यते ॥
एवं वनेषु बहुधा क्रीडितानामनुस्मरन् ।
रोमपाद महाराज न जीवति मतङ्गजः ॥
क्षुधितोऽप्यधिकं दृष्टः पूर्वाबद्धो मतङ्गजः ।
न चात्ति किंचिदाहारं मनः सीदन्स्मरन्वनम् ।
*शोचते मनसस्तापान्कोष्ठे व्यापद्यतेऽनिलः ॥
ततो व्यापन्नमदनः पूर्वावद्धो न जीवति ।
ऋते मोक्षान्न तस्यास्ति मनसः संप्रसादनम् ॥
प्रत्याख्येयो गजस्तस्मात्पूर्वाबद्धश्चिकित्सकैः ।
अधर्मश्चातिहानिं च वृथा चापि परिश्रमः ॥
प्राप्तेश्वर्यस्य नागस्य ग्रहणं न प्रशस्यते ।
प्रकृष्टपतने चापि तस्य दोषो महान्भवेत् ॥
प्राजापत्येषु सर्वेषु ब्राह्मणैः पठ्यते गजः ।
($प्राणा)बाधं गजानां तु रक्षेत्सर्वात्मना नृपः ॥
इह चान्यत्र च श्रेयो गजानां परिपालनात् ।
तथा सात्म्यं गजो बद्धो यत्नेन परिपालयेत् ॥
(?)कर्मार्हा यो न लक्षण्योपेतानग्राह्यान्नपरिवर्जयेत् ॥
तत्र श्लोकौ भवतः—
पूर्वाबद्धो मानसो व्याधिरेष प्रत्याख्येयः साधनं तस्य नास्ति ।
आगन्तुर्वा दोषजो वाऽपि रोगः ❊साध्वीरोपः सद्यते सोपहर्ता ॥
वाग्भांश्चत्राभिर्गीतवादित्रशब्दैः(?) ⁺सद्यते तु मानं स मानुषाणाम् ।

• 'शोचतो मनसस्तापात्' इति भवेत् । ⁺ 'हानिश्च' इति भवेत् । $ खपु-
  स्तके नास्ति । * 'शारीरो यः साध्यते सोपहर्त्री' इति भवेत् । * 'श्चित्रैर्गीत' इति
  भवेत् । ⁺ 'साध्यं तद्वै मानसं मानुषाणाम्' इति भवेत् ।
  १ क. साध्यं । २ ख. ०र्याद्यापोनलक्षणोपेता० ।