हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

१३ पूर्वमद्धाध्यायः ] हस्त्यायुर्वेदः २०६

आसेव्यमानास्तस्पाङ्गसेवाधर्मनुकर्षितम् ।
करिण्योश्च पुनः क्रीडां नरेन्द्रस्येव कुर्वते ॥
सर्वत्र सुखरम्येषु यच्च पर्वतसानुषु ।
निषेवितं च पद्माक्षं वनकुक्षिषु ताण्डवम् ॥
सुस्नातो वनयूथानां करोत्क्षेपहृतैर्जलैः ।
मनोरमैः शब्दवद्भिः समन्तागलपुष्करैः ॥
यच्च बर्हिण(न्व)त्येन†........................... ।
.........................स्तैर्मुसाडम्बरगर्जितम् ॥
स्मृत्वा वनद्विपो बद्धः पूर्वाबद्धो न जीवति ।
अनुकूलाश्च या सेवा गजयूथैः कृता वने ॥
अनुयुक्तैर्वारणस्य भृत्यैरिव वशानुगैः ।
कलभैर्धेनुकाभिश्च पोतैश्च प्रियदर्शनैः ॥
संकीर्णमृगदं(?) मन्देर्नरं नरपतिर्यथा ।
यच्च युद्धेष्वनेकेषु निर्जित्य प्रतिवारणान् ॥
गजयूथाधिपत्यं च स्पर्शस्त्वास्वादितो महान् ।
२करेण सुकुमारेण स्पर्शातिशयभाजिना ॥
कामाग्नेर्चित्तमयैर्विक्षोभ्य जघनार्णवम् ॥
वस्त्राणां भटमृतरसस्पर्शांकृत्वाऽऽर्द्रमहारसम् (?) ॥
कान्तवे(ये)प्सितसर्वात्मा हृदि मन्मथताडितः ।
कामैकहानहृदयो ध्यानहर्षपरायणः ॥
मन्दमन्मथलीलाभिर्गतिभिः ४क्रमते सदा ।
कर्कशोदाममदनः किंचित्कार्श्यमागतः ॥
यूथमध्यात्परित्यज्य नागकन्यां सुकेशिनीम् ।
मनोरमवनोद्देशमागत्य मदनातुराम् ॥
अनङ्गतप्तान्यङ्गानि भिया द्वेषु कुतोभयम् (?) ।
निर्वाप्यं यद्यनुकुरुते तच्च सर्वमफुल्लकं कयम् (?) ॥

---

• ‘करिण्योऽत्र’ इति भवेत् ॥ † पुस्तकद्वयेऽपि—‘कोकौभितौसौ पार्थिवमिव चित्या’ इति लिखितमुपलभ्यते ॥

---

१ क. संपूर्ण० । २ क. ख. ०रेणुसु० । ३ ख. ०स्पर्शा कृत्वा म० । ४ ख. ‘प्रतिक्रान्तः........’ ।