गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

१ कण्डिका ] गोभिलगृह्यसूत्रे- १३
ष्टतीति परमेष्ठी अग्निरुतस्य करणं यथोक्तेन विधिना स्वीकरणं समाधानं
"कर्त्तव्यमि"ति वाक्यशेषः । अन्येत्वाचक्षते—क्रियाविशेषणमेतत् । परमेष्ठि-
तयाग्नेः स्वीकरणं यथा स्यात्तथाऽग्निसमाधानं कुर्वीत ( १।२।१४) इति । त-
न्मते तु परमेष्ठीकरणमिति पाठः । एतच्चैकादशेऽहनि स्यात्प्रागनधिकान् । इति
भट्टभाष्यम् ॥ कात्यायनस्तु—
"एतद्गृहपतौ प्रेते कुर्यादेकादशेऽहनि ।
प्रागेवैकादशाच्छाद्धात्सद्योजागरणादिकम्" इत्यभिधाय—
"ज्येष्ठः कुर्यात्तथाधानं कनीयांश्च विवर्जयेत् ।
सैकादशेऽह्निकुर्वीत द्वादशे वा विचक्षणः" ॥
इत्याह । तदत्र वृद्धिश्राद्धन्न भवति--
"न तत्पूर्वयतः प्रोक्तः सपिण्डनविधिः क्वचित् ।
वृद्धिश्राद्धस्य लोपः स्यादुभयोरपि पक्षयोः" ॥
इति कर्म्मप्रदीपदर्शनात् ॥ १२ ॥
तथा तिथिनक्षत्रपर्वसमवाये ॥ १३ ॥
तथेति । अग्न्याधाने यथाऽन्त्यसमिदाधानादिः (१)कालोऽपेक्षितस्तद्वदित्य-
र्थः । तिथिनक्षत्रपर्वणान्त्रयाणामेवैषां शुभानां यथोक्तानां समवाये-संयोगे सति
अग्निसमाधानङ्कुर्वीते-( १।२।१४ )-ति परेणाभिसम्बन्धः । केचित्तु व्याचक्ष-
ते-तथेति वैकल्पिकत्वं दर्शयति । नक्षत्रशब्दश्चैकौन्नप्रवद्द्बूह्वण्यः(२) ति
काल इति । तेषामयमाशयः विभागमन्तरेण साधारणधनस्य परित्यागासम्भवादनधि-
कार एवाविभक्तानां धनसाध्येष्वाधानादिषु । अतो भ्रातृमतोविभागकाले एवाधि-
कारः । स एव कालोदायाथकाल इत्युच्यते । इति । गोभिलाचार्यैस्तु-"प्रेते वा गृह-
पतावि"-ति द्वितीयवाशब्देन त्रिविध एव कालोऽनुमन्यते । तत्राद्यौ मुख्यावन्त्योगौणः ।
न चाविभक्तधनस्य कथं परित्याग इतिवाच्यम् । स्वस्वत्वस्य तथाप्यविशेषात् । निर्-
दोषे पितरि स्थिते पुत्राणामस्वाम्यमिति स्मरन्मुनिः प्रेते पितरि स्वाम्यमेषामनुमन्यते ।
नारदोऽपि स्मरति-
"यद्येकजाता बहवः पृथग्धर्माः पृथक्क्रियाः ।
पृथक् कर्म्मगुणोपेता न चेत्कार्येषु सम्मताः ॥
स्वभागाद्यदि दद्युस्ते विक्रीणीथुरथापि वा ।
कुर्युर्यथेष्टन्तत्सर्वमीशास्ते स्वधनस्य व ॥" इति ॥
( १ ) आदिना जायापरिग्रहेच्छा-पितृमरणे । यत्तु-
"आधानस्य तु चत्वार उक्ताः कालाः पृथक् पृथक् ।
अन्त्या समिद् १ विवाहंश्च २ विभागः ३ परमेष्ठिनः४ ॥"
इति गृह्यसंग्रहवचनम् । तत्र तृतीयः कालोगौतमीयानाम् ।
तदितरे राणायनीयकौथुमानाम् ॥
( २ ) तन्त्रान्वृत्तिन्यायेन सोऽन्नाथैवशादुज्ञेयः । तिथिनक्षत्रपर्व्वणामेकत्र समवाया-