गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

३ कण्डिका ] गोभिलगृह्यसूत्रे- २८१
जपोऽयं समिधमेकाङ्कुशफलपुष्पसहितां गृहीत्वाकार्यः । जपान्ते च कुशमैशा-
न्यां परित्यज्य फलपुष्पं ब्रह्मणे निवेद्य समिधन्तूष्णीमग्नौ क्षिपेत् । तथैवा-
चारात् । पद्धतिकृतोऽप्येवम् ॥ अङ्गिराः-
“वैरूपाक्षंजपेन्मन्त्रं प्रपदंञ्चैव यज्ञवित्” ।
इति । यज्ञवित्पदन्तदाचारलाभाय । इदमपि समिदादिग्रहणे प्रमाणमिति
द्रष्टव्यम् ॥ ८ ॥
अथ यज्ञवास्त्वन्ते पूर्णहोमः ( १।८।२६ )
तत्रशौनकः-
“अथ पूर्णाहुतिन्दद्याद्गन्धपुष्पफलान्विताम् ।
साक्षतामूर्ध्वकायश्च समपाच्छक्रदिङ्मुखः ॥”
इति । अथ-यज्ञवास्तन्ते ऊर्ध्वकायः । तिष्ठन् । कात्यायनः ।
“ततः पूर्णाहुतिङ्कृत्वा सर्वतन्त्रसमन्विताम् ।
गान्द्याद्यङ्गेज्ञवास्त्वन्ते ब्रह्मणे वाससी तथा ॥
इति । ततो-यज्ञवास्त्वन्ते । पूर्णाहुतिङ्कृत्वेत्यन्वयः । वस्त्रदक्षिणाच वि-
शेषोपदेशस्थलएव । अन्यथा पूर्णपात्रादिकमेव । “ब्रह्मणे दक्षिणादेया या
यत्रपरिकीर्त्तिते”ति वचनात् ।
गोभिलीये-
“पूर्णाहुतिञ्च “मूर्द्धानन्दिव” इत्यभिपातयेत्” इति । पद्धतौ तु-“पूर्ण-
होमं यशसे जुहोमी”ति मन्त्रेणायं पूर्णहोमोऽक्तः । मन्त्रलिङ्गात्तदप्यविरुद्धमे-
वेतिदिक् ॥
ततो “वसुभ्यः स्वाहे”-त्यविच्छिन्नामाज्यधारामग्नौ दद्यात् ।
तत्रगृह्यासङ्ग्रहकारः-
“यज्ञवास्तुक्रियाङ्गत्वाद् विधिदृष्टेन कर्म्मणा ।
आज्यधारामविच्छिन्नाम्पातयेदनलोपरि ॥”
इति । ततःस्रुवलग्नसघृतभस्मना त्र्यायुषकरणम् । तत्रच-
“ततोऽनामिकया कुर्य्याद्विन्दुं सघृतभस्मना ।
हृद्यंसयोर्ललाटे च त्र्यायुषेतिपदैः क्रमात् ॥”
इतिवचनं प्रमाणयंन्ति शिष्टाः । ततः-वसुभ्यः स्वाहेति होमानन्तरम् ॥
एतत्प्रकारउक्तोऽधस्तात्समन्त्रकः ( २।९।२१ ) ॥
इति श्रीः ॥
३६ गो० गृ० सू०