गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

हरन्' आनीतवान् । तदनुध्यानेन तत्पुनर्यथावस्थितमवातिष्ठत । इतिपरोक्षमु-
क्त्वा प्रत्यक्षमुच्यते—हे 'विपश्चिन् !' 'त्वं' 'परेहि' (१)परागच्छ दूरमपसर ।
येन 'अयं' मद्बुद्धिस्थो(२) मयाभिध्यातोऽत्र गर्भिण्याम् 'पुमान्' शिश्नस-
म्पन्नो 'जनिष्यते' उत्पत्स्यते । 'असौनाम' देवदत्ताभिधानः। तस्मै तुभ्यं 'स्वाहा'
सुहुतमस्तु ॥७॥ इति ॥
“पुमानयञ्जनिष्यतेऽसौ नामे”ति नामधेयं गृह्णाति ॥ १५ ॥
उक्तमन्त्रे “पुमानयमि”ति मन्त्रांशे असौ नामेत्यस्मिन्सर्वनाम्नि देवदत्त-
शर्मन्नाम स्वाहेत्येवं नामधेयं नाम गृह्णीयात् । स्वार्थेऽत्र धेयप्रत्ययः । ( पा०
५।४।२५ वा० ) ॥ १५ ॥
यत्तद्गुह्यमेव भवति ॥ १६ ॥
यत्तदानीं नाम गृह्णाति तद्गुह्यम् अप्रकाश्यम्भवति । एवकारकरणाद्याव-
ज्जीवं स्वयमपि न गृह्णीयाज्ज्येष्ठस्येति स्मर्य्यते—
“आत्मनाम गुरोर्नाम नामातिकृपणस्य च ।
श्रेयस्कामो न गृह्णीयाज्ज्येष्ठापत्यकलत्रयोः ॥”
इति । अपरञ्चैतत्कारणं, यद्रिपुणा तज्जातमभिचार (३)उपयोजितम्मह-
तेऽनर्थायावकल्पेतेति । अत्रशङ्खः—“काकादन्याः सेचकघातक्याः कोशात-
क्याः बृहत्याः कालक्लीतकस्य मूलानि पेषयित्वोपलेपयेद्देशं यस्मिन्प्रजायेत रक्ष-
सामपहस्त्यै” इति । काकादनी-काकजङ्घा । गुञ्जेत्येके । सेचकघातकी-का-
कमाची । कोशातकी घोषकः । “सोनखेसर” इतिप्रसिद्धः । कालक्लीतकः कृ-
ष्णगुञ्जा ॥ मार्कण्डेयपुराणे—
“अग्न्यम्बुशून्ये च तथा निर्धूपे सूतिकागृहे ।
प्रदीपशस्त्रमुशालभूतिसर्षपवर्जिते ॥
अनुप्रविश्य जातन्तमपहृत्यात्मसम्भवम् ।
अद्यप्रसविनी बालं तत्रैवोत्सृजति द्विज! ॥
सा जातहारिणी नाम सुघोरा पिशिताशनी ।
तस्मात्संरक्षणार्थाय यत्नतः सूतिकागृहे ॥”
( १ ) परापूर्वक “इण्गतावि—”ति धातोरत्र लोडन्तः । गुणविष्णुस्तु-त्वं परःश्रेष्ठ
इत्यस्मिन्कर्मण्येहि सन्निहितोभव । सोर्लोपः ( पा० ७।१।३९ ) । किन्त्वत्र-अवेहीति
वत् ( पा० ६।१।८९ ) वृद्धयभावानोपपद्यते । आर्षत्वानुसरणं तु क्लेशः ॥
.. ( २ ) “इदमस्तु सन्निकृष्टे०” इति नियमात् । सान्निध्यं बुद्धयवस्थानात् ॥
( ३ ) “जन्मनक्षत्रयोन्या वै मारणानि यथातथम् । कृतानि न चिरेणैव सिद्धिदानि
महेशरी”ति शारदाटीकायां राघवभट्टः ॥