गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

१८४ पुंसवनविधिः। [ २ प्रपाठके-
मन्त्रार्थस्तु—
हेशुङ्गे ! त्वं 'यदि' 'सौमी' सोमप्रिया सोमदेवत्य। वा 'असि' भवसि । तदा
'सोमाय' 'राज्ञे' सोमराजप्रीत्यर्थमेव 'त्वा' त्वां 'परिक्रीणामि' । एवमग्रेऽपि ।
अत्र सर्वत्र तादर्थ्ये ( पा० १।४।४४वा० ) चतुर्थी । उपकार्योपकारकभावसम्ब-
न्धश्च तादर्थ्यम् । “कृत्तद्धितसमासेभ्यः सम्बन्धाऽभिधानं भावप्रत्ययेने”ति
सिद्धान्तात् ॥ १-७ ॥ ७ ॥
( अथोत्थापनमन्त्रः )
ततश्च
“ओषधः सुमनसोभूत्वाऽस्यां वीर्यं समाधत्त इयङ्कर्म करिष्यती”
त्युत्थाप्य तृणैः परिधायाऽऽहृत्य वैहायसीं निदध्यात् ॥ ८ ॥
“ओषधयः” इत्यनेन मन्त्रेणेति कारान्तेनोत्थाय-उत्तोल्य । तृणैः कुशैः ।
तथैव समाचारात् । पद्धतिरप्येवमेव । परिधाय-परिधाप्य । अन्तर्भावितण्य-
र्थोऽयम् । वेष्टयित्वा । आहृत्य-आनीय । वैहायसीम्-आकाशस्थां कृत्वा गृहो-
परि अधोवा निदध्यात् । धारयेत् । मन्त्रार्थस्तु—हे 'ओषधयः' । ओषधिदेव-
ताः! । “ओषधि फल(१)पाकान्ता स्या”-दित्यमरादिकारान्तोऽपि। ङीषि ओ-
षधीत्यपि । रात्रिः रात्रीति वत् । यूयं 'सुमनसः' प्रसन्ना 'भूत्वा' 'अस्यां' वध्वां
(२)'वीर्यम्' सामर्थ्यम् । 'समाधत्त' (३)सम्यग्विर्याधानं कुरुत । कुतः ? यतः
'इयं' वधूः 'कर्म्म' गर्भप्रसवनाख्यं(४) त्वत्सेवाञ्च 'करिष्यति' । 'इति' हेतोरि-
तिसत्यव्रतः ॥ ८ ॥
तां खल्वाहृतां शुङ्गाम्—
दृषदं प्रक्षाल्य ब्रह्मचारी व्रतवती वा ब्रह्मबन्धुः कुमारी
वाऽपत्याहरन्ती पिनष्टि ॥ ९ ॥
व्याहृतिहोमान्ते । दृषद्च्छिला ( पेष(५)णी ) तां प्रक्षाल्य-शोधयित्वा ।
ब्रह्मचारी-प्रथमाश्रमी । व्रतवती-पतिव्रता । गर्भिण्येवेत्येके । ब्रह्मबन्धुः ।
अन(६)धीतविद्यः । तथाचच्छन्दोगपरिशिष्टम्—“पतिव्रता व्रतवती ब्रह्मबन्धु-
( १ ) फलानां पाके एवान्तोयासान्ताः ।
( २ ) क्रीतायां वटशुङ्गायाम् ।
( ३ ) अर्पयत ।
( ४ ) पुंसवनाख्याम् ।
( ५ ) पिनष्ट्यस्यामित्यधिकरणे ल्युट् । ङीप् । तत्करणभूतं लोढकञ्च ॥
( ६ ) कुत्सार्थे