गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

१० कण्डिका ] गोभिलगृह्यसूत्रे- १२५
वृत्तस्वाध्यायसापेक्षंमघसङ्कोचनन्तथा ।
अस्थिसञ्चयनादूर्ध्वमङ्गस्पर्शनमेव च ॥
प्रायश्चित्ताऽभिधानञ्च विप्राणां मरणान्तिकम् ।
संसर्गदोषः पापेषु मधुपर्के पशोर्वधः ॥
दत्तौरसेतरेषाञ्च पुत्रत्वेन परिग्रहः ।
शामित्रञ्चैव विप्राणां सोमविक्रयणन्तथा ॥
दीर्घकालं ब्रह्मचर्यं नरमेधाश्वमेधकौ ।
कलौ युगे विमान्धर्म्मान्वर्ज्यानाहुर्मनीषिणः ॥”
इति । अत्र ( कन्यापरिग्रहे ) स्वयमयमाचार्योवक्ष्यति समावर्त्तनप्रक्रमे ।
( ३।४।४-५ ) तद्द्रष्टव्यम् ॥ १२ ॥
अथ जन्यानामेकोध्रुवाणामपां कलशम्पूरयित्वा सहोदकु-
म्भः प्रावृतोवाग्यतोऽग्रेणाऽग्निम्परिक्रम्य दक्षिणत उदङ्मुखोऽव-
तिष्ठते ॥ १३ ॥
अथ अग्निस्थापनानन्तरम् । “जन्याः स्निग्धा वरस्य ये”इत्यमरः । नवो-
ढाज्ञा(१)तयोवेति चन्द्रकान्तः । तेषामेकोऽन्यतमः कश्चित्स च द्विज एव ।
तथाच गृह्यासङ्ग्रहः-
“गन्धमाल्यैरलंस्कृत्य(२) सकुम्भोवाग्यतः शुचिः ।
धारयेत्त्रिषु वर्णेषु प्रावृताङ्गोद्विजोत्तमः ॥”
इति । अत्र धारयेदित्यत्र विभक्तिविपरिणतङ्कुम्भमित्यनुषज्यते । ब्राह्मणो-
वरदिश्यः कलशधारीति हारिलपद्धतिरपि । ध्रुवाणाम्—अतिप्रखरतापेऽपि
अशुष्कजलाशयोत्थितानामिति सत्यव्रतः । तदेतदज्ञानविजृम्भितम् । तथाच
गृह्यासङ्ग्रहेऽङ्गिराः-
“महानदीषु या आपः कौप्याश्च हृदेषु च ।
गन्धवर्णरसैर्युक्ता ध्रुवाः स्युरिति निश्चयः ॥”
इति । कौप्याः अकूपसम्बन्धिन्यः । तथाच महानद्याद्यसम्भवे कूपोद-
कमिन्ना याः काश्चिदप्यापोगन्धादिगुणयुक्ता ग्राह्या इत्यर्थः ध्रुवाणामपामिति
षष्ठी तृतीयार्थे । सहोदकुम्भः । उदकपूर्णकुम्भसहिः । अत्र मध्यमपदलोपी
समासः ( पा० ६।३।५९ ) ॥ “वोपसर्जनस्य”-( पा-६।३।८२ ) इति सहस्य
( १ ) “जन्योवरवधूज्ञातिप्रियभृत्यहितेषु च” इति विश्वप्रकाशः ॥ “भृत्याश्चापि न-
वोढाया जन्या” इति केशवः ।
( २ ) “अत्रात्मानम्” इति शेषः ॥