गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

असम्भवे पुनरेतस्याह कर्म्मप्रदीपः—
“यावता बहुभोक्तुस्तृप्तिः पूर्णेन जायते ।
नावराद्धंन्ततः कुर्यात्पूर्णपात्रमिति स्थितिः ॥” इति ॥ ७ ॥
ब्रह्मैवैक ऋत्विक् ॥ ८ ॥
दर्शपौर्णमासप्रस्तावादेवमुच्यते । तेन सायम्प्रातर्होमवैश्वदेवादीनामब्रह्मत्वे-
ऽपि न क्षतिः । अयमर्थः । सर्वकर्म्मस्वेक एव ब्रह्मा ऋत्विक् कर्त्तव्योन पुनः
कर्म्मभेदे नाना । तदनेन ( यजमानेन ) ऋत्विगत्याज्योभवतीत्युपदिशति ।
तथाच स्मरणम्—
“ऋत्विग्याज्यमदुष्टश्चेद्यँस्त्यजेदनपकारिणम् ।
अदुष्टमृत्विजं याज्यो विनेयौ तावुभावपि ॥
क्रमागतेष्वेव धर्म्मो वृतेष्वृत्विक्षु च स्वयम् ।
यादृच्छिके तु संयोज्ये तत्त्यागे नास्ति किल्विषम् ॥”
इति ॥ ८ ॥
पाकयज्ञेषु स्वयं होता भवति ॥ ६ ॥
एकाग्नौ ये यज्ञास्ते पाकयज्ञा उच्यन्ते । तथाच लाट्यायनः—“पाकयज्ञा
इत्याचक्षते एकाग्नौ यज्ञान्” इति । तेषु स्वयं होमे फलातिशयः स्मर्यते—
“स्वयं होमे फलञ्चैतत् तदन्येननजायते” इति ॥
अन्यो होता तु नानेन व्यवच्छिद्यते—तथाच कर्म्मप्रदीपः—
“निःक्षिप्याग्निं स्वदारेषु परिकल्प्यर्त्विजन्तथा ।
प्रवसेत्कार्यवान्विप्रो वृथैव न चिरङ्क्वचित्” ॥
इति । “जुहुयाद्वा हावयेद्वे”ति समान्यतःसूत्रणाच्च ॥ ९ ॥
पूर्णपात्रोऽवमः पाकयज्ञानां दक्षिणा ॥ १० ॥
पुंस्त्वमत्र पूर्ववत् । अवमः अधमः । “रेफयाप्यावमाधमाः” इत्यमरः
सर्वतोऽल्पः ॥ १ ॥
अपरिमितं परार्ध्यम् ॥ ११ ॥
अपरिमितं बहु,परार्द्ध्यं प्रशस्तम् । “परार्द्द्याग्रचप्राग्रहरप्राग्राग्राग्रीयमग्रि-
मम्” इतिकोशेऽभिधानात् । “परावराधमोत्तमपूर्वाच्च” ( पा० ४।३।५ )
इति यत्प्रत्यः शैषिकः । परार्द्धमन्तिमा संख्या तत्रभवम् ॥ ११ ॥
अस्मिन्नथ श्रुतिर्दृष्टान्तयति—
अपि ह सुदाः पैजवन ऐन्द्राग्निना स्थालीपाकेनेष्ट्वा शतं
सहस्राणि ददौ ॥ १२ ॥
अपिरन्यानपि समुच्चिनोति । सुदाः शोभनदाता । कर्त्तर्र्यखुन (उ०४।१८४)