गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

चूर्णाधिकारः ३.] गदनिग्रहः । २१९
रक्ता निम्बं सुरतरु वचा पञ्चमूल्यौ च चूर्णं .
पीत्वा मासं जयति मितभुक् गव्यमूत्रेण कुष्ठम् ॥ ४ ॥
ग्रहण्यां पञ्चामृतरसः ।
कर्षे रसाद्गन्धकतस्तथैव विमर्द्य खल्वेऽभ्रकमेव तावत् ।
दद्यात्तथा ताप्यमयोरजश्च गव्येन चाज्येन विमृश्य किञ्चित् ५
पात्रे मन्दं वह्निना ज्वालयेत्तद्ध्यान्मात्रां रक्तिकैकप्रवृद्ध्या ।
यावन्माषो नाधिकं मानवेभ्यः कृत्वा वह्नेर्दीपनं हन्ति रोगान् ६
पाण्डुप्रीहोन्माददुर्नाममेहान् पित्तं साम्लं सातिसारं ज्वरं च ।
सद्यः शूलान् त्वग्ग्रहण्यामयं च तथैव रोगान् खलु सूतिकायाः७
अयं हि पञ्चामृतनामधेयो रसेन्द्रराजः क्षयरोगहारी ।
वातास्रमग्रं श्वयथुं च हन्यात्स्वयोग्ययुक्तः सकलान्विकारान् ८
पञ्चसमं चूर्णम् ।
पथ्यानागरजीरकारुय्यरुचकैः श्यामान्वितैः पञ्चभि-
श्चूर्णं पञ्चसमं समस्तरुजहृत्कायाग्निसंदीपनम् ।
घ्राणोत्साहविवर्धनं रुचिकरं गुल्मप्लीहापहं
प्रत्याध्मानकरादिशमनं सामानिले पूजितम् ॥ ९ ॥
छर्द्यां बदराद्यं चूर्णम् ।
बदरत्रिफलानां च व्योषस्य च पलद्वयम् ।
कर्पूरकर्षो लाजानां पलद्वादशकं भवेत् ॥ १० ॥
एलात्वक्पत्रकाणां तु पलं स्याद्वंशरोचना ।
पलाष्टका, वेतसाम्लश्चतुष्पलमुदाहृतः ॥ ११ ॥
चूर्णं द्विगुणखण्डं तु हृद्यं वमिहरं परम् ।
यक्ष्माणं रक्तपित्तं च ज्वरं कासं च नाशयेत् ॥ १२ ॥
उदरे नवक्षारकं चूर्णम् ।
तुवरीटङ्गणव्योषसामुद्रं सैन्धवं बिडम् ।
काचं सौवर्चलं चव्यं क्षारश्चेशुरकोद्भवः ॥ १३ ॥