गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

गदनिग्रहः ।
सौवर्चलं कारवीं च पलिकानि प्रदापयेत् ।
त्वगेलापत्रकनकं कर्शाशं चात्र दापयेत् ॥ ३ ॥
गुडस्य च पलान्यत्र दापयेद्द्विगुणानि च ।
अभयागुटिका ह्येषा मन्दाग्नेस्तु दीपनी ॥ ४ ॥
वातशोणितमानाहं गुल्मं पञ्चविधं तथा ।
चतुरो ग्रहणीदोषानर्शांसि षड्विधानि च ॥ ५ ॥
कासं क्षयविवन्धं च शूलं हृज्जठराश्रयम् ।
भक्षिता नाशयेत्येषा भोज्या नियंत्रणया स्मृता ॥ ६ ॥
अर्शसि काङ्कायनवटकः ।
पथ्या पञ्चपलान्येकमजाज्या जीरकस्य च ।
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरम् ॥ ७ ॥
पलाभिवृद्ध्या क्रमशौ यवक्षारपलद्वयम् ।
भल्लातकफलान्यष्टौ कन्दस्तद्विगुणो मतः ॥ ८ ॥
द्विगुणेन गुडैर्नैषां वटकानक्षसंमितान् ।
एकैकं भक्षयेत्प्रातस्तक्रमम्लं पिवेद्वनु ॥ ९ ॥
वह्निं संदीपयत्याशु ग्रहणीपाण्डुरोगजित् ।
काङ्कायनेन शिष्येभ्यः शस्त्रक्षाराग्निभिर्विना ॥ १० ॥
कथितो वटको ह्येष गुदजानां विनाशनः ।
गुल्मे काङ्कायनगुटिका ।
सठीं पुष्करमूलं च वह्निं लवणपञ्चकम् ।
शृङ्गवेरं वचां चैव पलिकानि समाहरेत् ॥ ११ ॥
त्रिवृतायाः पलं कुर्यात्रीन् कर्षानथ हिङ्गुतः ।
यवक्षारपले द्वे च द्वे पले चाम्लवेतसात् ॥ १२ ॥
यवान्यजाजिमरिचं धान्याकं शीतपुष्पकम् ।
उपकुञ्च्यजमोदाभ्यां तथैवाष्टमिकामपि ॥ १३ ॥
मातुलुङ्गरसेनैता गुटिकाः कारयेद्भिषक् ।
तासामेकां पिवेद्द्वे वा तिस्रोऽथ च सुखाम्बुना॥ १४ ॥