द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणः। ६७
आम्रं बालं रक्तपित्तकरं मध्यन्तु पित्तलम् ।
पक्कं वर्णकरं रुच्यं मांसशुक्रबलप्रदम् ॥
पित्ताविरोधि वातघ्नं हृद्यं गुर्वनुलोमनम् ॥ ७ ॥
आम्रपेशी कषायाम्ला भेदनी कफवातजित् ॥८॥
आम्लातकं तर्पणञ्च वल्यं मधुरबृंहणम् ।
स्नेहनं श्लेष्मलं शीतं वृष्यं विष्टभ्य जीर्य्यति ॥६॥
लकुचं गुरु विष्टम्भि त्रिदोषं शुक्रदूषणम् ॥ १० ॥
करमर्दं तृषाहारि रुच्यमम्लपित्तकारकम् ॥ ११ ॥
वातपित्तहरं वृष्यं पियालं गुरु शीतलम् ॥ १२॥
आम्रस्यावस्थाभेदेन गुणभेदमाह आम्रमिति ।
भट्टारहरिचन्द्रेणापि चरके रक्तपित्तकरं बालमिति पाठं
निरस्य वातपित्तकरं बालमित्येव पाठः पुरस्कृतः । चक्रेणा-
प्यनुमतमेतत् । युक्तञ्चैतत् । सुश्रुतेऽपि पित्तमारुतकृद्वालमित्यु-
क्तत्वात् । किन्तु वाग्भटे वातपित्तास्रकृद्वालमिति दर्शनात्
रक्तपित्तकरत्वञ्चास्य न विरुध्यत इति ज्ञेयम् ॥ ७ ॥
आम्रपेशी शुष्काम्रम् ॥ ८ ॥
आम्लातकमाम्रफलसदृशमिति चन्द्रिका । आमडा इति
ख्यात इति चक्रः । तद्द्विविधं मधुरमम्लञ्च । तत्र मधुरस्यै-
वायं गुणश्चरकेषोक्तः । अम्लाम्लातकगुणस्य पश्चादुक्तत्वात् ॥६॥
लकुचो डहुः ॥ १० ॥
करमर्दं कण्टकीफलमिति चन्द्रिका । तद्द्विविधं मह-
दल्पञ्च । तत्र महत् प्रायशो ग्रामभवमम्लञ्च । अल्पा तु कर-
मर्दी वनजा मधुराम्लफला इति च व्याचष्टे ॥ ११ ॥