द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

४० द्रव्यगुणः ।
कूर्मादयः स्वादुपाकरसा वल्यानिलापहाः ।
शीताः स्निग्धा हिताः पित्ते वर्चस्याः श्लेष्मवर्द्धनाः२८
कृष्णः कर्कटकस्तेषां वल्यः कोष्णोऽनिलापहः ।
शुक्रसन्धानकृत् सृष्टविण्मूत्रोऽनिलपित्तहा ॥२६॥
———
गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका रसे ।
वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्द्धिनी ॥ १ ॥
शल्यकः खादुपित्तघ्नो लघु शीतो विषापहः ॥२॥
मूषिको मधुरः स्निग्धो व्यवायी शुक्रवर्द्धनः ॥३॥
दुर्नामानिलदोषघ्नः कृमितूषीविषापहः ।
चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्द्धनाः ॥४॥
जङ्घाला वातपित्तघ्नास्तीक्ष्णा वस्तिविशोधनाः ।
कादम्बो नीलवर्णः कलहंस इत्युच्यते । बलाका वकभेद एव
॥ २७ ॥
———
विलेशयानां गुणमाह गोधेत्यादि ॥ १ ॥
मूषिक इति । व्यवायी अखिलं देहं व्याप्य गच्छति
पाकम् । उक्तञ्च व्यवायी देहमखिलं व्याप्य पाकाय कल्पत
इति । अयञ्च सरगुणस्यैव प्रकर्षः ॥ ३ ॥
इदानीमनुक्तमांसगुणसंग्रहार्थं तत्तदुपाधिना वर्गीकृत्य वर्ग-
भेदेन मांसगुणा वाच्याः । तत्र समासतो द्विविधा मांसजातयः
जाङ्गला आनूपाश्च । तत्र जाङ्गलवर्गोऽष्टविधः । त