दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

[पृष्ठम् ९५]

दत्तकमीमांसा ।

ग्रहीतृकुले सापिण्ड्यं नाभ्युपगन्तव्यमिति तदुच्यते । द्विविधं हि
सापिण्ड्यं अवयावान्वयेन पिण्डान्वयेन चेति तत्रावयवान्वयमापि-
ण्ड्यं दत्तके प्रत्यक्षबाधितत्वेन हेमाद्रिः पिण्डान्वयमेवोपादाय
दत्तकादीनां प्रतिग्रहीतृकुले त्रिपुरुषमेव सापिण्ड्यं व्यवातिष्ठिपत् ।
तथाच कार्ष्णाजिनिः । यावन्तः पितृवर्गाः स्युस्तावद्भिर्द्दत्तका-
दयः । प्रेतानां योजनं कुर्युः स्वकीयैः पितृभिः सह । द्वाभ्यां
सहाथ तत्पुत्राः पौत्रास्त्वेकेन तत् समं । चतुर्थपुरुषे छेदस्ताम्ना-
देशा त्रिपौरुषीति । अस्यार्थः । दत्तकादयः पुत्राः प्रेतानां
प्रतिग्रहीत्रादीनां पितृणां औरसत्वे शुद्धदत्तकत्वे द्वयामुष्याय-
णत्वे वा यावन्तः पितृवर्गाः त्रयः षड् वा तत्राद्ये पितृपितामह-
प्रपितामहास्त्रयः, द्वितीये प्रतिग्रहीतृपितामहप्रपितामहस्त्रयः,
तृतीये प्रतिग्रहीत्रादयस्त्रयः जनकादयश्च त्रयं इति षट् तावद्भि-

तथाहि यथा दर्शपूर्णमासयागप्रकृतिके पशुयागे प्रकृतिवद्विकृति-
रित्यनेनाघाराज्यभागयोः प्राप्तावपि निषेधेन न प्राप्तिः तथात्रा-
पीत्यर्थः ।
आद्य इति ।—औरसत्व इत्यर्थः । पितृपितामहेति ।—प्रतिग्रहीतुः
पितृपितामहप्रपितामहा इत्यर्थः । द्वितीय इति ।—दत्तकस्य प्रति-
ग्रहीतुरुद्देश्यकत्वे इत्यर्थः । प्रतिग्रहीत्रिति ।—दत्तकस्य प्रतिग्रहीतुः प्रति-
ग्रहीतृपितामहप्रपितामहास्त्रय इत्यर्थः । तृतीय इति ।—दत्तकस्य
प्रतिग्रहीतृद्व्यामुष्यायणत्वे इत्यर्थः । प्रतिग्रहीत्रादय इति ।—दत्तकस्य
प्रतिग्रहीतुः प्रतिग्रहीत्रादयस्त्रयः जनकादयश्च त्रय इत्यर्थः । ‘योजनं