दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

त्यन्तविभक्तस्य दासीपुत्रस्यौरससमंशित्वमिति महद्वैषम्यं स्यात् ।
एवं सत्सु क्षेत्रजादिषु सत्योश्च पत्नीकन्ययोर्दौहित्राधिकारे पित्रा-
धिकारविधिबाधापत्तिः । तेन दौहित्रपर्यन्ताधिकारिश्रृङ्खलायां
तदेकतमे सत्यपि न दासीपुत्रस्य सर्वहरत्वं किन्तु तत्समांशं ।
अतएव दत्तपुत्रे यथा जाते कदाचित्तौरसो भवेत् । पितु-
र्वित्तस्य सर्वस्य भवेतां समभागिनौ इत्यपि वचनं शूद्रविषय एव
योजनीयम् । तथा शूद्रस्य तु सवर्णैव नान्या भार्योपदिश्यते ।
तस्यां जाताः समांशाः स्युर्यदि पुत्रशतं भवेत् ॥ इत्यत्र वचने
शूद्राणां भार्योत्पन्नानां सर्वेषां समांशमभिधाय पुनर्यदि पुत्र-
शतमित्यनेन पुत्रान्तराणामपि समांशता प्रतिपादिता । औरस
मात्रपरत्वे पूर्वेणैतत्प्राप्ता पुनरेतदभिधानं व्यर्थं स्यात् ।
द्व्यामुष्यायणदत्तकस्य तु जनकप्रतिग्रहीत्रोरुभयोरेपुत्रत्वे सर्व-
रिक्थहरत्वं सत्यौरसे गृहीतस्य तु त्र्यंशहरत्वं यद्वचनान्तर-
स्याहो तान्वेव स्वामिनइति । अतएव प्रागुक्तब्रह्मपुराणवचनमप्येतत्-
परम् । ब्रह्मपुराणवचनन्तु आदाविकस्य दत्तानां कुत्रचित् पुत्रयो-
र्द्वयोः । पितुर्यश्च त्रिरात्रं स्यात् एकं तत्र सपिण्डिनाम् । एका
माता द्वयोर्यत्र पितरौ द्वौ च कुत्रचित् । तत्रो स्यात् सूतकादेक-
मतद्याच्च परस्परम् इति ।
अतएवेति । दत्तपुत्रे यथा जात इति । इदन्तु दत्तकस्याप्यन-
न्यगुणवत्वे यथाजात इत्यभिधानात् यथाशब्दस्य गुणे सादृश्ये च शक्ति
र्नेयंदयितैत्यभिहितत्वात् अन्यथा सदृशोय इति पूर्वग्रन्थविरोधात्
इति वोध्यम् । द्वामुष्यायणेति । सर्वेति ।—पूर्णाभावे पर पर इति