दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

दत्तकचन्द्रिका । ३३
एवं धनिन पुत्रान्तरसत्त्वे मृतपितृकस्य दत्तकपौत्रस्यापि दत्तो-
चितांशभागित्वं तदसत्त्वे सर्वहरत्वमपीति । नच पौत्रस्य स्वपितृ-
योग्यांशभागित्वनियमात् दत्तकस्य ग्रहीतुः पितामहौरसत्वे तादृ-
शपितृव्यतुल्यस्यैवांशस्य तद्योग्यत्वादत्तकपौत्र पितृव्यतुल्यमेवांशं
लभतामिति वाच्यं, पुत्रस्य दत्तकस्य चतुर्थांश, पौत्रस्य तु सद्भावे
समानांश इति वैषम्यात् । ततश्च ससमानरूपस्य पितुर्योऽद्धांशः
शास्त्रविहितस्तस्यैव स्वपितृयोग्यांशतेति यथोक्तमेव साधु । एवं रीति
प्रपौत्रेऽप्यनुसन्धयेति ।
ननु क्षेत्रजदत्तकादीनां सामान्यधनाधिकारित्वेऽपि राज्येऽन-
धिकार श्रूयते । यथा औरस क्षेत्रजश्चैव दत्तः कृत्रिम एव च ।
गूढोत्पन्नोऽपविद्धश्च भागार्हास्तनया इमे ॥ कानीनश्च सहोढश्च
क्रीतः पौनर्भवस्तथा । स्वयन्दत्तश्च दासश्च षडिमे पुत्रपांसुलाः ॥
अभावे पूर्वपूर्वेषां परान् समभिषेचयेत् । पौनर्भवं स्वयन्दत्तं
दासं राज्येन योजयेत् ॥ तथा न क्षेत्रजादींस्तनयान् राजा राज्ये
ऽभिषेचयेत् । पितृणां साधयेन्नित्यमौरसे तनये सतीति ।
उच्यते । शास्त्रान्तरसद्भावे विशेषशास्त्रस्य सामान्यपरत्वमेव साधु-

दत्तकस्येति । ग्रहीतुदौरसत्वे इत्यर्थः । ससमानेति । —पुत्र पौत्र
प्रपौत्राणां दत्तकरूपस्य चतुर्थभागभागी औरसरूप, समांशी भव-
तीति तात्पर्य्यम् । 'पुत्रपांसुला' पुत्राधमा इत्यर्थः । पांसून् पापानि
लाति गृह्णातीति व्युत्पत्तेः । पुत्रपाशना इति पुस्तकान्तरमध्यपाठे तु स
एवार्थं पाशनशब्दोऽधमवाचीतिप्रसिद्धेः । नित्यं श्राद्ध पितॄणां साध-
५