दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

८ दत्तकचन्द्रिका।
ननु सत्यपि भ्रातृपुत्रे दत्तकाद्युपादानस्य शास्त्रीयत्वे बह्वी-
नामेकपत्नीनामेष एव विधिः स्मृत इति बृहस्पतिवचने सर्वासा मेक-
पत्नीनामेका चेत् पुत्रिणी भवेत् सर्वास्ता स्तेन पुत्रेण प्राह पुत्र-
वतीर्मनुरिति मनुवचने च सपत्नीपुत्रे पुत्रधर्मातिदेशेन सत्यपि
तस्मिन् दत्तकाद्युपादानमस्त्विति चेन्न, यथा तप्ते पयसि दध्यानयति
सा वैश्वदेव्यामिक्षा भवति वाजिभ्यो वाजिनमित्यत्रामिक्षार्थं प्रवृत्त-
स्योद्देश्योभूतामिक्षापचारे आमिक्षा पुरुषं प्रवर्त्तयति नतु वाजिनं
अनुद्देश्यत्वेनाप्रयोजकत्वात् यथा वा पितुः क्षयाहे पित्रादित्रिकस्य
पार्व्वणे कृते मातामहादिश्राद्धाय न पुनः पार्व्वणारम्भः तस्य
पितृश्राद्धाधीनप्रवृत्तेः तथात्रापि भर्तुरनुज्ञाशास्त्रेण तत्पुत्रो-
पादानाय प्रवृत्तायास्तत्पुत्राभाव एव तदुपादानं नतु तत्पुत्रा-
नपचारेऽपि स्वपुत्रापचारे तदुपादानं तत्प्रवृत्तेरप्रयोजकत्वात्
तन्नालोकतापरीहारोऽपि न स्यादित्यपेक्षायां मनुबृहस्पतिवचन-
द्वयं सपत्नीपुत्रे पुत्रातिदेशेनालोकतापरीहारश्राद्धोपपादकं
सत्यपि भ्रातृपुत्रे इति । यस्त्वपजः प्रमीतस्य क्लीवस्य व्याधितस्य
वा । स्वधर्मेण नियुक्तायां स पुत्रः क्षेत्रजः स्मृत इति मनुवचनादिति
शेषः । आमिक्षेति । — आमिक्षा संघटदधिपयोरूपा, 'वाजिनं' तदव-
शिष्टं जलम् । यथा वेति । — अमावास्यां क्षयो यस्य प्रेतपक्षेऽथवा -
पुनः । सपिण्डीकरणादूर्ध्वं तस्योक्तः पार्व्वणो विधिरितिवचनात् ।
पितृश्राद्धेति ।— पितरो यत्र पूज्यन्ते तत्र मातामहा ध्रुवमिति वच-
नात् । भर्तुरिति । न स्त्री पुत्रं दद्यात् प्रतिगृह्णीयादिति शास्त्री-
योत्यर्थः । तत्प्रवृत्तेः तस्याः प्रवृत्तेरित्यर्थः । यस्या अपुत्रसपत्नश .