दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

२ रा. ] सत्वगुणनिरूपण. ३७
उठे अंतःकरणीं । सत्वगुणाची करणी । ऐसी असे ॥५१॥ शांति क्षमा आणि
दया । निश्चय उपजे जया । सत्वगुण जाणावा तया- । अंतरीं आला ॥५२॥
आले अतित अभ्यागत । जाऊं नेदी जो भुकिस्त । यथाशक्ति दान देत ।
तो सत्वगुण ॥ ५३ ॥ तडींतोपडीं । दैन्यवाणे । आले आश्रमाचेनि गुणें ।
तयांलागीं स्थळ देणें । तो सत्वगुण ॥ ५४ ॥ आश्रमीं अन्नाची आपदा ।
परी विमुख नव्हे कदा । शक्त्यनुसार दे सर्वदा । तो सत्वगुण ॥ ५५ ॥
जेणें जिंकिली रसना । तृप्त जयाची वासना । जयासि नाहीं कामना । तो
सत्वगुण ॥ ५६ ॥ होणार तैसें होत जात । प्रपंचीं झाला आघात । डळ-
मळीना ज्याचें चित्त । तो सत्वगुण ॥ ५७ ॥ एका भगवंताकारणें । सर्व
सुख सोडिलें जेणें । केलें देहाचें सांडणें । तो सत्वगुण ॥ ५८ ॥ विषयीं
धांवे वासना । परी तो कदा डळमळीना । ज्याचें धारिष्ट चलेना । तो सत्व-
गुण ॥ ५९ ॥ देह आपदेनें पीडिला । क्षुधेतृषेनें बोसावलां २ । तरी निश्चय
राहिला । तो सत्वगुण ॥ ६० ॥ श्रवण आणि मनन । निजध्यासें समा-
धान । शुद्ध झालें आत्मज्ञान । तो सत्वगुण ॥ ६१ ॥ सकळांसि नम्र बोले ।
मर्यादा धरून चाले । सर्व जन तोषविले । तो सत्वगुण ॥ ६२ ॥ जयासि
अहंकार नसे । नैराश्यता विलसे । जयापाशीं कृपा वसे । तो सत्वगुण ॥
॥ ६३ ॥ सकळ जनांसि आर्जव । नाहीं विरोधासी ठाव । परोपकारीं वेंची
जीव । तो सत्वगुण ॥६४॥ आपकार्याहूनि जीवीं । परकार्यसिद्धि करावी ।
मरून कीर्ति उरवावी । तो सत्वगुण ॥ ६५ ॥ परावयाचे दोष गुण । दृष्टीस
देखे आपण । समुद्राऐसी सांठवण । तो सत्वगुण ॥ ६६ ॥ नीच उत्तर
साहणें । प्रत्युत्तर न देणें । आपुला क्रोध सांवरणे । तो सत्वगुण ॥ ६७ ॥
अन्यायेंविण गांजिती । नानापरी पीडा करिती । तितकेंही सांठवी चित्तीं ।
तो सत्वगुण ॥ ६८ शरीरें झीज साहणें । दुर्जनासि मिळोन जाणें । निंद-
कास उपकार करणें । तो सत्वगुण ॥ ६९ ॥ मन भलतीकडे धांवे । तें
विवेकें आंवरावें । इंद्रियदमन करावें । तो सत्वगुण ॥ ७० ॥ सत्क्रिया
आचरावी । असत्क्रिया त्यागावी । वाट भक्तीची धरावी । तो सत्वगुण
॥ ७१ ॥ जया आवडे प्रातःस्नान । आवडे पुराणश्रवण । नानामंत्रों देव-
१. तपस्वी, भिक्षु. २. कासावीस झाला.