दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

३४४ श्रीदासबोध. [ दशक
नाना वर्ण नाना रंग । नाना जीवांचे तरंग । एक सुरंग एक विरंग । किती
म्हणोन सांगावें ॥ १० ॥ एक सुकुमारें एक कठोरें । निर्माण केलीं जगदी-
श्वरें । सुवर्णासारिखीं शरीरें । देदीप्यमानें ॥ ११ ॥ शरीरभेद अहंकारभेद ।
वाचाभेद देहभेद । अंतरीं वसिजे अभेद । एकरूपें ॥ १२ ॥ एक त्रासकें एक
मारकें । पाहों जातां नाना कौतुकें । कितीएक अमोलिकें । सृष्टीमध्यें ॥१३॥
ऐशीं अवघीं विवरोन पाहे । ऐसा प्राणी कोण आहे । आपुल्यापुरतें जाणो-
न राहे । किंचिन्मात्र ॥ १४ ॥ नवखंड हे वसुंधरा । सप्तसागरांचा फेरा ।
ब्रह्मांडाबाहेरील नीरें । कोण पाहे ॥ १५ ॥ त्या नीरामध्ये जीव असती ।
पाहों जातां असंख्याती । त्या विशाल जीवांची स्थिती । कोण जाणे ॥ १६ ॥
जेथें जीवन तेथें जीव । हा उत्पत्तीचा स्वभाव । पाहतां याचा अभिप्राय ।
उदंड असे ॥ १७ ॥ भूगर्भी नाना नीरें । त्या नीरामध्ये शरीरें । नाना
जिन्नस लहान थोरें । कोण जाणे ॥ १८ ॥ एक प्राणी अंतरिक्ष असती ।
तिहीं नाहीं देखिली क्षिती१ । वरिच्यावरी उडोन जाती । पक्ष फुट-
ल्यानंतर ॥ १९ ॥ नाना खेचरें आणि भूचरें । नाना वनचरें आणि
जळचरें । चौऱ्यायशीं लक्ष योनिप्रकार । कोण जाणे ॥ २० ॥ उष्ण तेज
वेगळें करुनी । जेथें तेथें जीवयोनी । कल्पनेपासून होतो प्राणी । कोण जाणे
॥ २१ ॥ एक नाना सामर्थ्यें केले । एक इच्छेपासून झाले । एक शब्दासारि-
खे पावले । शापदेह ॥ २२ ॥ एक देह बाजींगरीचे । एक देह वोडंबैरीचे ।
एक देह देवतांचे । नाना प्रकारें ॥ २३ ॥ एक क्रोधापासून झाले । एक
तपापासून जन्मले । एक उःशापें पावले । पूर्व देह ॥ २४ ॥ ऐसें भगवं-
ताचें करणें । किती म्हणोन सांगणें । विचित्र मायेच्या गुणें । होत जातें
॥ २५ ॥ नाना अवघड करणी केली । कोणी देखिली ना ऐकिली । विचित्र
कळा समजली । पाहिजे सर्व ॥२६॥ थोडें बहुत समजलें । पोटापुरती विद्या
शिकले । प्राणी उगेंच गर्वें गेलें । मी ज्ञाता म्हणोनी ॥ २७ ॥ ज्ञानी एक
अंतरात्मा । सर्वांमध्ये सर्वात्मा । त्याचा कळावया महिमा । बुद्धी कैंची ॥
॥ २८ ॥ सप्तकंचुक ब्रह्मांड । त्यांत सप्तकंचुक पिंड । त्या पिंडामध्यें उदंड ।
१. पृथ्वी. २. पाण्यास. ३. पृथ्वांचे पोटीं. ४. पक्षी. ५. मनुष्यें,, पशु वगैरे.
६. जादूचे. ७. राक्षसी मायेचे. ८. सात कंचुक म्हणजे आवरणें ज्यास आहेत तें.