दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

११ वा. ] चत्वार देव. २६३
पक्ष । अप्रत्यक्षास कैंचें प्रत्यक्ष । असोन नाहीं ॥ ४३ ॥ असोन मायिक
उपाधी । तोंच सहजसमाधी । श्रवणें बळावली बुद्धी । निश्चयाची ॥
४४ ॥ इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे एकादशदशके सिद्धांतनिरूपणं
नाम प्रथमः समासः ॥ १ ॥
२. चत्वार देव.
श्रीगणेशाय नमः ॥ एक निश्चळ एक चंचल । चंचळीं गुंतलें सकळ ।
निश्चळ तें निश्चळ । जैसें तैसें ॥ १ ॥ पाहे निश्चळाचा विवेक । ऐसा
लक्षामध्यें एक । निश्चळाऐसा निश्चयात्मक । निश्चळचि तो ॥ २ ॥ या
निश्चळाच्या गोष्टी सांगती । पुनः चंचळाकडे धांवती । चंचलचक्रीं १ नि-
घोन जाती । ऐसे थोडे ॥ ३ ॥ चंचळीं चंचल जन्मलें । चंचळामध्यें
वाढलें । अवघें चंचळचि बिंबलें । जन्मवरी ॥ ४ ॥ पृथ्वी अवघी चंच-
ळाकडे । करणें तितुकें चंचळीं घडे । चंचल सांडून निश्चळीं पैवाडे २ । ऐसा
कैंचा ॥ ५ ॥ चंचल कांहीं निश्चळेना । निश्चळ कदापि चलेना । नित्या-
नित्य विवेकें जना । उमजे कांहीं ॥ ६ ॥ कांहीं उमजलें तरी नुमजे ।
कांहीं समजलें तरी न समजे । कांहीं बुझे तरी निर्बुजे । किंचिन्मात्र
॥ ७ ॥ संदेह अनुमान आणि भ्रम । अवघा चंचळामध्यें श्रम । निश्चळीं
कदा नाहीं वर्म । समजलें पाहिजे ॥ ८ ॥ चंचळाकार तितुकी माया ।
मायिक जाय विलया । लहान थोर म्हणावया । कार्य नाहीं ॥ ९ ॥ सगट ३
माया विस्तारली । अष्टधा प्रकृति फांपावली । चित्रविचित्र विकारली ।
नाना रूपें ॥ १० ॥ नाना उत्पत्ति नाना विकार । नाना प्राणी लहान थोर ।
नाना पदार्थचमत्कार । नाना रूपें ॥ ११ ॥ विकारवंत विकारलें । सूक्ष्म
जडत्वास आलें । अमर्याद दिसों लागलें । कांहींच्या बाही ॥ १२ ॥ मग
नाना शरीरें निर्माण झालीं । नाना नामाभिधानें ठेविलीं । भाषापरत्वें
कळों आलीं । कांहीं कांहीं ॥ १३ ॥ मग नाना रीती नाना दंडकें ४ । आचार
एकाहूनि एक । वर्तों लागले सकळ लोक । लोकाचारें ॥ १४ ॥ अष्टधा
प्रकृतीचीं शरीरें । निर्माण झालीं लहान थोरें । पुढें आपल्या प्रकारें । वर्तों
१. मायेच्या चक्रांतून. २. प्रवेश करील. ३. सर्व प्रकारें. ४. परंपरा.