दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

२०६ श्रीदासबोध. [ दशक
काश अभिन्न । तैसा आत्मा स्वानंदघन । एकचि असे ॥ ५३ ॥ दृश्यासेबाह्य¹
अंतरीं । सूक्ष्मात्मा निरंतरीं । त्याची वर्णावया थोरी । शेष समर्थ नव्हे
॥ ५४ ॥ ऐसें आत्म्याचें लक्षण । जाणतां नाहीं जीवपण । उपाधि शो-
धितां अभिन्न । मुळींच आहे ॥ ५५ ॥ जीवपण एकदेशीं । अहंकारें जन्म सोसी ।
विवेक पहतां प्राणियांसी । जन्म कैंचा ॥ ५६ ॥ जन्ममृत्यूपासून सुटला । या
नांव जाणिजे मोक्ष झाला । तत्व शोधितां पावला । तत्ववस्तु ॥ ५७ ॥ तेचि
वस्तु ते आपण । हें महावाक्याचें लक्षण । साधु करिती निरूपण । आपले-
नि सुखें ॥ ५८ ॥ जेचि क्षणीं अनुग्रहें² केला । तेचि क्षणीं मोक्ष झाला ।
बंधन कांहीं आत्मयाला । बोलोंचि नये ॥ ५९ ॥ आतां आशंका फिटली ।
संदेहवृत्ति मावळली । संतसंगें तात्काळ झाली । मोक्षपदवी ॥ ६० ॥ स्वप्ना-
मध्यें जो बांधला । तो जागृतीनें मोकळा केला । ज्ञानविवेकें प्राणियाला ।
मोक्षप्राप्ती ॥ ६१ ॥ अज्ञान निशीच्या³ अंतरीं । संकल्पःदुखें नासती । तेणें
गुणें होय प्राप्ती । तत्काळ मोक्षाची ॥ ६२ ॥ तोडावया स्वप्नबंधन । नलगे
आणिक साधन । तयास प्रयत्न जागृतीविण । बोलोंचि नये ॥ ६३ ॥ तैसा
संकल्पें बांधला जीव । त्यास आणीक नाहीं उपाव । विवेक पाहतां वाव ।
बंधन होय ॥ ६४ ॥ विवेक पाहिल्याविण । जो जो उपाय तो तो शिण ।
विवेक पाहतां आपण । आत्माच असे ॥ ६५ ॥ आत्मयाच्या ठायीं कांहीं ।
बंध मोक्ष दोन्ही नाहीं । जन्ममृत्यु हें सर्वही । आत्मस्वरूपीं न घडे ॥ ६६ ॥
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे अष्टमदशके मोक्षलक्षणनिरूपणं नाम
सप्तमः समासः ॥ ७ ॥
८. आत्मनिदर्शन.
श्रीगणेशाय नमः ॥ मागां झालें निरूपण । परमात्मा तोचि तूं जाण ।
तया परमात्म्याचें लक्षण । तें हैं ऐसें असे ॥ १ ॥ जन्म नाहीं मृत्यु नाहीं ।
येणें नाहीं जाणें नाहीं । बंध मोक्ष दोन्ही नाहीं । परमात्मयासी ॥ २ ॥
परमात्मा निर्गुण निराकार । परमात्मा अनंत अपार । परमात्मा नित्य
निरंतर । जैसा तैसा ॥ ३ ॥ परमात्मा सर्वांस व्यापक । परमात्मा अनेकीं
१. जगताचे आंत बाहेर. २. कृपा किंवा उपदेश. ३. रात्रीच्या.