दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

१९६ श्रीदासबोध. [ दशक
अकरा रुद्र । नव नाग सप्त ऋषीश्वर । नाना देवांचे अवतार । ऐलीकडे ॥
५२ ॥ मेघ मनु चक्रवर्ती । नाना जीवांची उत्पत्ती । आतां असो सांगों
किती । विस्तार हा ॥५३॥ सकळ विस्ताराचें मूळ । ते मूळमायाच केवळ ।
मागां निरूपिलें सकळ । पांचभौतिक ॥ ५४ ॥ सूक्ष्मभूतें जे बोलिलीं ।
तेचि पुढें जडत्वा आलीं । ते हे सकळहि बोलिलीं । पुढिलिये समासीं ॥
५५ ॥ पंचभूतें पृथगाकारें । पुढें निरूपिलीं विस्तारें । वोळखीकारणें अत्या-
दरें । श्रोतीं श्रवण करावी ॥ ५६ ॥ पांचभौतिक ब्रह्मगोल । जेणें कळे हा
प्रांजळ । दृश्य सांडून केवळ । वस्तुचि पाविजे ॥ ५७ ॥ महाद्वार वोलां-
डावें । मग देवदर्शन घ्यावें । तैसें दृश्य हें सांडावें । जाणोनियां ॥ ५८ ॥
म्हणोनि दृश्याचे पोटीं । आहे पंचभूतांची दाटी । एकपणें पडिली मिठी ।
दृश्यपंचभूतां ॥ ५९ ॥ पंचभूतांचीच दृश्य । सृष्टि रचिली सावकाश ।
श्रोतीं करूनि अवकाश । श्रवण करावें ॥ ६० ॥ इति श्रीदासबोधे गुरु-
शिष्यसंवादे अष्टमदशके सूक्ष्मपंचभूतनिरूपणं नाम चतुर्थः समासः ॥ ४ ॥
५. पंचमहाभूतस्वरूप.
श्रीगणेशाय नमः ॥ केवळ मूर्ख तें नेणे । म्हणोनि घडलें सांगणें । पंच-
भूतांचीं लक्षणें । विशद करूनी ॥ १ ॥ पंचभूतांचा कर्दम जाहला । आतां
न वचे वेगळा केला । परंतु कांहीं वेगळाला । करून दाखवूं ॥ २ ॥ पर्वत
पाषाण शिळा शिखरें । नाना वर्ण लहान थोरें । खडे गुंडे बहुप्रकारें । जा-
णिजे पृथ्वी ॥ ३ ॥ नाना रंगांची मृत्तिका । नाना स्थळोस्थळीं जे कां ।
वाळुके वाळू अनेका । मिळोन पृथ्वी ॥ ४ ॥ पुरें पट्टणें मनोहरें । नाना
मंदिरें दोमोदरें । नाना देवालयें शिखरें । मिळोन पृथ्वी ॥ ५ ॥ सप्त-
द्वीपवती पृथ्वी । काय म्हणोनि सांगावी । नवखंडें मिळोनि जाणावी ।
वसुंधरा ॥ ६ ॥ नाना देश नाना नृपती । नाना भाषा नाना रीती । लक्ष
चौऱ्यायशी उत्पत्ती । मिळोन पृथ्वी ॥ ७ ॥ नाना उद्र्धूसें वनें । नाना तरु-
वरांचीं बनें । गिरिकंदरें नाना स्थानें । मिळोन पृथ्वी ॥ ८ ॥ नाना रचना
केली देवीं । जे जे निर्मिली मानवीं । सकळ मिळोन पृथ्वी । जाणिजे
१. रत्नखचित मंदिरें. २. पृथ्वी. ३. ओसाड.