बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 94, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें६६ बृहत्संहिता
क्रव्यादकौशिककपोतकाककङ्कैः केतुस्थितैर्महदुशन्ति भयं नृपस्य।
चाषेण चापि युवराजभयं वदन्ति श्येनो विलोचनभयं निपतन् करोति।।
छत्रभङ्गपतने नृपमृत्युस्तस्करान् मधु करोति निलीनम्।
हन्ति चाप्यथ पुरोहितमुल्का पार्थिवस्य महिषीमशनिश्च।।
राज्ञीविनाशं पतिता पताका करोत्यवृष्टिं पिटकस्य पातः।
मध्याग्रमूलेषु तु केतुभङ्गो निहन्ति मन्त्रिक्षितिपालपौरान्।।
धूमावृते शिखिभयं तमसा च मोहो व्यालैश्च भग्नपतितैर्न भवन्त्यमात्याः।
ग्लायन्त्युदक्प्रभृति च क्रमशो द्विजाद्यान् भङ्गे तु बन्धकिवधः कथितः कुमार्याः।।
रज्जूत्सङ्गच्छेदने बालपीडा राज्ञो मातुः पीडनं मातृकायाः।
यद्यत् कुर्य्युश्चारणा बालका वा तत्तत् तादृग्भावि पापं शुभं वा।।
इत्यत्र यदुक्तं तत्सर्वं गृहपतेर्वक्तव्यमिति ।।११२।।
अथ वास्तुनो विशेषमाह—
प्रागुत्तरोन्नते धनसुतक्षयः सुतवधश्च दुर्गन्धे।
वक्रे बन्धुविनाशो न सन्ति गर्भाश्च दिङ्गूढे ।।११३।।
इच्छेद्यदि गृहवृद्धिं ततः समन्ताद्विवर्धयेत्तुल्यम्।
एकोद्देशे दोषः प्रागथवाऽप्युत्तरे कुर्यात् ।।११४।।
यदि वास्तु भूमि पूर्व या उत्तर में ऊँची हो तो गृहपति के पुत्र और धन का नाश,
दुर्गन्धयुत हो तो पुत्र का नाश, टेढ़ी हों तों बन्धुओं का नाश और दिग्भ्रम (दिशाओं के
ज्ञान से रहित) हो तो स्त्रियों को गर्भ का अभाव होता है। घर की वृद्धि चाहने वाले
मनुष्य को वास्तु भूमि में चारो तरफ समान रूप से वृद्धि करनी चाहिये। यदि वास्तु
भूमि की वृद्धि करनी हो तो वह वृद्धि उत्तर या पूर्व की ओर करनी चाहिये; क्योंकि उत्तर
या पूर्व की ओर वास्तुभूमि की वृद्धि करने पर अल्प दोष होता है अर्थात् वह दोष
(मित्रों से द्वेष, चित्त में सन्ताप आदि) सहन करने योग्य होता है। फिर भी जिस
मनुष्य में इन दोषों को सहन करने की शक्ति न हो, उसके द्वारा वास्तु भूमि की वृद्धि
नहीं करनी चाहिये।।११३-११४।।
वास्तुनि प्राक् पूर्वस्यां दिश्युन्नते उत्तरस्यां वोन्नते स्थिते धनस्यार्थस्य सुतानां पुत्राणां
च क्षयो विनाशो भवति। एवं दुर्गन्धे दुष्टगन्धे वास्तुनि सुतवधः पुत्रमरणं भवति। वक्रे-
ऽस्पष्टे यथादिग्विभागमनवस्थिते बन्धुविनाशो बन्धुमरणम्। दिङ्गूढे दिग्भ्रष्टे यस्य दिग्
न ज्ञायते तत्र गर्भा न सन्ति, न भवन्ति, विनश्यन्तीत्यर्थः।
एवमन्यास्वपि दिक्षून्नतस्थितेऽनिष्टमेव फलं ज्ञेयम्। तस्माद्यदि गृहवृद्धिमिच्छेद्वाञ्छेत्
ततस्तस्माद्धेतोः समन्तात् सर्वासु दिक्षु तुल्यं समं विवर्धयेत्, कदाचिदप्येकोद्देशे एकस्मिन्
प्रदेशे स्थाने यः परिहार्यो वृद्धिदोषोऽस्ति स प्राक् पूर्वस्यां दिशि कुर्यादथवोत्तरे उत्तरस्यां
दिशि कुर्यादिति ।।११३-११४।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA