सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 93, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 93

वास्तुविद्याध्यायः ६५
अथ शङ्कुदेवताः—
ब्रह्मणे ब्रह्मजज्ञानमर्यम्णे यान्तु अर्यमम्।
सविता श्रियः प्र सविता तथैवेति विवस्वतः।।
इन्द्रस्येन्द्रो मयं वाच्यं मित्रे मित्राञ्जनं स्मृतम्।
तथा मृडानो रुद्रोऽथ रुद्रस्य परिकीर्तितम्।।
भूधराय इहैवैधि रम्भराय हयं महत्।
प्रोक्ता वास्तुनरस्यैवं देवताश्च त्रयोदश।।
ये देवा हि चतुर्दिक्षु द्वाराणां मन्त्रसंग्रहे।
नक्षत्राणां पुरा प्रोक्तं सूक्तीनामधुना शृणु।।
यो रुद्रोऽग्नौ तु नन्दिन्यामाहुत्यं शुभगाय च।
सुमङ्गलीः सुमङ्गल्या भद्रङ्कर्णीति भद्रिका।।
एतेषां बलयो वक्ष्ये हविषं पायसं दधि।
मोदकाज्यपयोव्रीहिलाजाक्षतफलानि च।।
ध्रुवादुत्तरतो होममनादेश्यं तु कारयेत्।
तव श्रियादिमन्त्रैस्तु हुनेदाज्यं समाहितः।।
एवं प्रवेशकाले तु स्थालीपाकसमो हि सः।
मन्त्रैर्होमस्तु सूक्तीनां पञ्चरङ्गप्रवाहणः।।
ये देवादिकरण्डाश्च काण्डात्काण्डात्प्ररोहणम्।
ततो युवा सुधामेति वाचनीयः प्रदक्षिणम्।।
पाद्यमर्घ्यादिकं यत्तु शान्तिकल्पेन दर्शितम्।
तदिहापि ग्रहीतव्यं सर्वमेतच्छुतार्थकम्।।
एवं देवालये शान्तौ दीक्षायाज्ञादिसर्वतः।
स्वतन्त्रोक्तेन वक्तव्यं निर्माणस्य प्रवेशनम्।। इति। ११०-१११।।
अथ स्तम्भादीनां प्राणिषूपविष्टेषु तस्मिंश्च कम्पितपतितदुःस्थिते सति फलमाह—
विहगादिभिरवलीनैराकम्पितपतितदुःस्थितैश्च तथा।
शक्रध्वजसदृशफलं तदेव तस्मिन् विनिर्दिष्टम् ।। ११२ ।।
यदि स्तम्भ या द्वार के ऊपर पक्षी बैठे हों, खड़ा करने के समय स्तम्भ में कम्पन
हो, स्तम्भ गिर जाय या ठीक प्रकार से खड़ा ही न हो सके तो पूर्वकथित इन्द्रध्वज के
समान उसका फल समझना चाहिये।।११२।।
विहगाः पक्षिणः। आदिग्रहणात् सरीसृपमधुमक्षिकाप्रभृतयो ग्रहीतव्याः। स्तम्भेषु द्वारेषु
वा विहगादिभिरवलीनैः श्लिष्टैस्तेषु संलग्नैरित्यर्थः। तथा स्तम्भादिभिराकम्पितैश्चलितैः
पतितैर्वा अधोगतैश्च शक्रध्वजसदृशफलम्। शक्रध्वज इन्द्रध्वजे शुभाशुभे यत् फलमुक्तं
तदेव स्तम्भादौ विनिर्दिष्टमुक्तमिति। तथैन्द्रध्वजे—
बृ० भ० द्वि०-५
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmụ. Digitized by S3 Foundation USA