बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

६४ बृहत्संहिता
उपोषितः शिल्पिजनस्त्वथैशां मध्यात्तु तीक्ष्णेन कुठारकेण।
भित्त्वा ततो दिक्पतिनोत्तरस्यां शुभे च लग्ने परिगृह्य शङ्कुम् ।।
करप्रमाणं परतश्चतस्रस्तदर्धमानेन ततोऽनुगृह्य।
नीत्वा न्यसेत्तांश्च गृहे तु तावद्यावत् प्रतिष्ठासमयोऽस्य शङ्कोः ।।
नन्देति सूक्तिः कथितैशकोणे हुताशनाख्ये सुभगेति चान्या ।
सुमङ्गली नैर्ऋतभागसंस्था भद्रङ्करी मारुतकोणयाता ।।
वृषाश्वपुत्रागपदाङ्कितानां नन्दादिकानां क्रमशः शिलानाम् ।
अखण्डितानां सुदृढीकृतानां सुलक्षणानां ग्रहणं निरुक्तम् ।।
कूर्मोऽथ शेषो हि जनार्दनः श्रीध्रुवश्च मध्ये भवनस्य संस्था।
द्वाराधिपा दिक्पतयो गजाश्च सम्पूजनीया बलिभिः सुमन्त्रैः ।।
स्नानार्घ्यमाल्याम्बरधूपलेपैर्बल्यौपहारैः प्रतिपूज्य शङ्कुम्।
ध्रुवे शिलायाश्च ततः खनित्वा शङ्कुं प्रतिष्ठाप्य तथा च कुम्भम् ।।
लाजाक्षतव्रीहिसपञ्चगव्यमध्वाज्ययातं परिपूर्य सम्यक्।
ऋग्भिस्तथैशां विधिवत् प्रकुर्याद्धोमो ध्रुवादुत्तरतस्तु कार्यः ।।
अथ लग्नशुद्धिः—
धनुर्व्वणिग्गोयुगनारिकुम्भे वास्तुप्रतिष्ठाकरणं प्रधानम्।
एतच्चतुर्थं गृहसंज्ञमृक्षं जलोद्भवं तच्छुभमुद्दिशन्ति ।।
असम्भवे शुक्रशशाङ्कयोगाज्जलाशयं प्राहुरतीन्द्रियज्ञाः।
एषां नवांशोऽन्यगृहे शुभर्क्षे कर्तुर्व्ययाष्टत्रिकोणवर्जे ।।
केन्द्रत्रिकोणज्वलनाख्यलाभार्थावस्थितेष्वीज्यसितेन्दुजेषु ।
गृहं समृद्धं सुदृढं जनाढ्यं व्यये तृतीये ज्ञगुरू समृद्धौ ।।
वाच्यं तथा सूर्यकुजार्कजेषु तृतीयषष्ठायगतेषु नित्यम्।
शेषेष्वतोऽन्येषु विशेषतस्तु चौरग्निदाहक्षतरोगजाड्यम् ।।
लग्नात्तृतीयाम्बुषडायगेन्दौ कार्यं गृहं स्त्रीधनधान्यदासैः ।
अभीष्टमन्येषु गतोऽन्यथातो धिष्णं गृहं चात्र गुणातिरिक्तम् ।।
प्रवेश एवं भवनस्य कार्यों विप्रादिकानां यदुदीरितं प्राक्।
किन्त्वत्र गोजाविकवाहनानां विना स्थिरैः स्वाष्टसमैः प्रवेशः ।।
अथ वैदिकमन्त्राः—
ध्रुवे वास्तुनरे चैव द्वाराणां ग्रन्थिषु स्मृतान्।
वैदिकांश्चैव मन्त्रांश्च प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः।।
कूर्मे मन्त्रमयो यज्ञो वर्धतां बलिकर्मणि।
शेषे नमोऽस्तु सर्पेभ्य इदं विष्णुर्जनार्दने।।
तव श्रियो श्रिये यान्तु ध्रुवाद्यास्तु ध्रुवे स्मृतम्।
सविता श्रियः प्रसविता शङ्कोराहुर्मनीषिणः।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA