बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 653, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंग्रहगोचराध्यायः ६२५
हस्त्यपेक्षा विघ्नकर्म द्रव्यं दम्भाश्रितं तथा।
वर्जयेच्चैव यात्रां च दिने सूर्यसुतस्य च।। इति।।६३।।
अधुनात्र प्रशंसार्थ विपुलामार्यामाह—
विपुलामपि बुद्ध्वा छन्दोविचितिं भवति कार्यमेतावत्।
श्रुतिसुखदवृत्तसंग्रहमिमममाह वराहमिहिरोऽतः ।।६४।।
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां ग्रहगोचरो
नाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः ।।१०४।।
बहुत विस्तीर्ण छन्दों के प्रस्तारों को जानकर भी इतना ही कार्य होता है। अतः
वराहमिहिर आचार्य ने कर्णसुखजनक यह छन्दसंग्रह कहा है। यह विपुला आर्या छन्द
है।।६४।।
इति 'विमला' हिन्दीटीकायां ग्रहगोचराध्यायश्चतुरधिकशततमः ।।१०४।।
विपुलां विस्तीर्णामपि छन्दोविचितिं छन्दसां प्रस्तारं बुद्ध्वा ज्ञात्वा एतावत् कार्यं
भवति। यावन्ति छन्दांस्यत्र प्रदर्शितानि तावन्ति ज्ञायन्ते। अतोऽस्माद्धेतोर्वराहमिहिर इमं
वृत्तसमुच्चयं श्रुतिसुखदं कर्णसुखजनकमाहोक्तवान्। बहुभिराचार्यैश्छन्दोलक्षणमुक्तं तच्च
दुर्विज्ञेयमश्रव्यं च। वराहमिहिरेण पुनः श्रव्यं सुखबोधं व्यापकं संक्षिप्तमुक्तमिति। विपुलेय-
मार्या। अस्या लक्षणम्—'विपुला तु यान्यथा पादभागि'त्यादि।
वराहमिहिरीयेऽस्मिन् छन्दसां सारसंग्रहे।
उत्पलो गोचरे टीकां चक्रे शिष्यहितावहाम्।। इति।।६४।।
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृत्तौ ग्रहगोचरो
नाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः ।।१०४।।
बृ० सं० द्वि०-४०
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA