सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 646, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 646

६१८ बृहत्संहिता
रात्रिचर, कफ करने वाले द्रव्य, मामा का हित, फूल, वस्त्र वस्तुओं से सम्बन्धित कर्मों
की सिद्धि होती है।
शिशिरकिरणवासर इति । शिशिरकिरणश्चन्द्रस्तस्य वासरे दिने तस्य वाप्युद्गमे
लग्नगते तस्मिन् लग्नगते तल्लग्ने कर्कटके वा केन्द्रसंस्थेऽथवा लग्नचतुर्थसप्तमदशमस्थाना-
नामन्यतमस्थानस्थे। भूषणमलङ्करणम्। शङ्खः प्रसिद्धः। मुक्ता मुक्ताफलानि। अब्जं पद्मादि।
रूप्यं रजतम्। अम्बु जलम्। यज्ञो यागः। इक्षुः प्रसिद्धः। भोज्यमशनम्। अङ्गना स्त्री।
क्षीरं प्रसिद्धम्। सुस्निग्धवृक्षोऽक्षोटादिः। क्षुपास्तृणानि। अनूपो बहूदकप्रदेशः। धान्यं
शालयः। द्रवद्रव्यं लेह्यम्। विप्रो ब्राह्मणः। अध्वा पन्थाः। गीतक्रिया गानकर्म। शृङ्गिणो
हरिणादयः। कृष्यादि वपनलवनादि। सेनाधिपश्चमूपतिः। आक्रन्दो विजिगीषूणां पश्चात्
पार्ष्णिग्राहः। पार्ष्णिग्राहस्य पश्चादाक्रन्दः। भूपालो राजा। सौभाग्यकरणं जनवाल्लभ्यम्।
नक्तञ्चरो रात्रिचरः। श्लैष्मिकं द्रव्यं श्लेष्मिणो हितम्। मातुल्यं मातुलस्य हितं मातुल्यम्।
पुष्पं कुसुमम्। अम्बरं वस्त्रम्। एतेषां सम्बन्धीनि यानि कार्याणि तेषां कार्याणामारम्भे
सिद्धिर्भवेत्। तथा च समाससंहितायाम्—
जलस्त्रीराजकर्माणि मृदून्यन्यानि यानि च।
तानि चन्द्रदिने कुर्यात् शुक्लपक्षे विशेषतः॥
तथा च यवनेश्वरः—
स्त्रीसङ्गमालङ्करणाम्बरस्रक्प्रक्रियाहर्षसुखाश्रयांश्च ।
कुर्वीत चन्द्रस्य दिने प्रदानयज्ञोत्सवान् रत्नरसार्जनं च॥
तथा च गर्गः—
उपभोगं तथा शय्यां नवमिश्रं गृहं चरेत्।
पचेद् घृतं च तैलं च सम्बन्धं चात्र कारयेत्॥
क्षुरकर्म तथा दानं गवां वेश्मप्रवेशनम्।
नृपसन्दर्शनं विन्द्यात् कुर्याच्चैव निवेशनम्॥
सर्वमेतद्यथोद्दिष्टं कुर्याच्चन्द्रदिने शुभे॥
अथ भौमस्य दिने यानि कर्माणि कार्याणि तानि दण्डकतृतीयपादेनाह—
क्षितितनयदिने प्रसिद्ध्यन्ति धात्वाकरादीनि
सर्वाणि कार्याणि चामीकराग्निप्रवालायुध-
क्रौर्यचौर्याभिघाताटवीदुर्गसेनाधिकारास्तथा
रक्तपुष्पद्रुमा रक्तमन्यच्च तिक्तं कटुद्रव्यकूटा-
हिपाशार्जितस्वाः कुमारा भिषक्छाक्यभिक्षु-
क्षपावृत्तिकोशेशशाठ्यानि सिद्ध्यन्ति दम्भास्तथा।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA