सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 647, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 647

ग्रहगोचराध्यायः ६१९
मंगलवार में धातुओं के आकर आदि से सम्बन्धित समस्त कार्य, सोना, प्रवाल,
शस्त्र, क्रूरता, चोरी, दूसरे को उपद्रव, वन, दुर्ग, सेनापति, रक्तपुष्प वाले वृक्ष, रक्त
वस्तु, तिक्त ( निम्ब आदि ), कटु द्रव्य ( मरीचादि ), कूट, सर्प के बन्धन से उपार्जित
धन वाले, कुमार, वैद्य, शाक्यभिक्षु ( संन्यासी ), रात्रि में कार्य करने वाले, खजानची,
शठता, दम्भ—इन सब वस्तुओं से सम्बन्धित कर्मों की सिद्धि होती है।
क्षितितनयदिन इति। क्षितितनयोऽङ्गारकस्तस्मिन् दिने प्रसिद्ध्यन्ति ध्वात्वाकरादीनि
धातूनामाकर उत्पत्तिस्थानम्। ध्वात्वाकरादीनि सर्वाणि धातुद्रव्याणि। आदिग्रहणात् क्षालनं
पाचनं च। चामीकरं सुवर्णम्। अग्निः प्रसिद्धः। प्रवालं विद्रुमम्। आयुधं खड्गादि। क्रौर्यं
क्रूरत्वम्। चौर्यं स्तेयत्वम्। अभिघातः परोपद्रवः। अटवी अरण्यम्। दुर्गं गिरिजलदुर्गादि।
सेनाधिकारास्तथा। तथा तेनैव प्रकारेण सेनाधिपत्यम्। रक्तपुष्पद्रुमा रक्तानि पुष्पाणि लोहितानि
कुसुमानि येषां द्रुमाणां वृक्षाणाम्। रक्तं लोहितवर्णं यत्किञ्चित्। तिक्तं निम्बादि। कटुद्रव्यं
मरिचादि। कूटैर्दम्भैः। अहिपाशैः सर्पबन्धैरर्जितं स्वं धनं यैः। कुमाराः प्रसिद्धाः। भिषग्
वैद्यः। शाक्यभिक्षुः श्रमणकः। क्षपावृत्ती रात्रिवर्तनम्। कोशेशः, कोशो गञ्जस्तस्येशो नायकः।
केचित् कौशेयं पट्टमितीच्छन्ति। शाठ्यं शठभावः, परकार्यविमुखत्वम्। एतदाश्रितानि
सर्वाणि कार्याणि सिद्ध्यन्ति संसिद्धिमायान्ति, तथा तेनैव प्रकारेण दम्भाः सिद्ध्यन्ति। तथा
च समाससंहितायाम्—
दुर्गग्रहणकर्माणि हेमकर्माणि यानि च।
तथा च पशुकर्माणि कुर्याद् भौमदिने नरः।।
तथा च यवनेश्वरः—
वधावरोधावृतडिम्भभेदाः स्तेयादिशस्त्रादिविषप्रयोगाः।
दिने कुजस्य ध्वजिनीनिवेशाः कार्याः सुवर्णाजपशुक्रियाश्च।।
तथा च गर्गः—
आयुधं कारयेत् प्राज्ञः पापकर्म तथैव च।
बन्धनाद्यानि कर्माणि लुण्ठनं तु क्षयादिकम्।।
षण्मुखस्यात्र कर्तव्या पूजा च शिखिकुक्कुटैः।
पूजयेदनलं चात्र यन्त्रकार्यं समारभेत्।।
मन्त्रकर्म विवाहं च दिने भौमस्य वर्जयेत्।।
अथ बुधस्य दिने यानि कार्याणि क्रियन्ते तानि दण्डकचतुर्थपादेनाह—
हरितमणिमहीसुगन्धीनि वस्त्राणि साधारणं
नाटकं शास्त्रविज्ञानकाव्यानि सर्वाः कलायुक्तयो
मन्त्रधातुक्रियावादनेपुण्यपुण्यव्रतायोगदूता-
स्तथाऽऽयुष्यमायामृतस्नानह्रस्वाणि दीर्घाणि
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammpu. Digitized by S3 Foundation USA