सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 632, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 632

६०४ बृहत्संहिता
लाभ होता है। द्वादश राशि में शनि हो तो शोक की ऊर्मि ( तरंगों ) की माला
( समुदाय ) की प्राप्ति होती है। यह ऊर्मिमाला छन्द है।।४५।।
दशमे दशमस्थानस्थे सौरे शनैश्चरे। कर्मणां प्राप्तिः सिद्धिः। अर्थस्य धनस्य च
क्षयो विनाशो भवति। विद्या शास्त्रम्। कीर्तिर्यशः। एतयोः परिहानिश्च भवति। लाभे एकादशे
तैक्ष्ण्यमुग्रस्वभावता। परयोषार्थलाभः परेषामन्येषां सम्बन्धिन्यो या योषाः स्त्रियः। तासाम्;
परार्थानां परधनानां च लाभः प्राप्तिर्भवति। अन्त्ये द्वादशस्थे सौरे। शोकोर्मिमालां प्राप्नोति।
शोकानां दुःखानार्मूर्मयः कल्लोलास्तेषां या माला निचयंस्तां प्राप्नोति। ऊर्मिमाला वृत्तमेतत्।
तल्लक्षणम्—
म्भौ तो गौ चेत् कथिता सोर्मिमाला।
मस्त्रिगुरुः। भ आदिगुरुः। तोऽन्तलघुः। अन्ते गुरुद्वयम्।
न्यासः— म भ त गु
ऽऽऽ ऽ।। ऽऽ। ऽऽ
तथा च यवनेश्वरः—
बन्धाध्वशस्त्रानिलरुग्विषार्तिं विडम्बनास्त्रीसुतवित्तनाशम्।
स्थाने विधत्ते शशिनोऽर्कपुत्रस्ततो व्ययायासकरो द्वितीये।।
तृतीयगोऽरिक्षयमानहर्षसौभाग्यबहागमदोऽर्कसूनुः।
चतुर्थगो बन्धुवधावमानच्छायाविधाताध्वभयार्तिकारी।।
स्थितिक्रियारम्भसुतार्थनाशस्वबन्धुविद्वेषविवादकारी ।
शनैश्चरः पञ्चमगोऽथ षष्ठे शत्रुक्षयामोदसुतार्थदाता।।
छायाविधातश्रमगुह्यरोगस्त्रीमित्रनाशाध्वकृदर्कसूनुः।
जामित्रसंस्थोऽष्टमगोऽथ शोकक्षुद्वन्धुभृत्यव्यसनार्तिकारी।।
व्याध्यध्ववैरश्रमवित्तनाशक्षुत्क्लेशदः स्यान्नवमर्क्षसंस्थः।
ऐश्वर्यचेष्टाफलसञ्चयघ्नो मेषूरणे व्याध्यपकीर्तिकृच्च।।
यशःपरस्त्रीधनभृत्यलाभक्रियासमृद्धिस्थितिमानदस्तु ।
एकादशे द्वादशगस्तु चेष्टानैपुण्यकीर्तिद्युतिमानहर्ताः।। इति।।४५।।
नन्वत्र यद्गोचरफलं ग्रहाणामुक्तं तत् कस्यचित् फलस्य निष्फलता यात्यत्र किमिति
विपर्ययो दृश्यत इत्येतदर्थं हेतूपन्यासं वितानेनाह—
अपि कालमपेक्ष्य च पात्रं शुभकृद्विदधात्यनुरूपम्।
न मधौ बहु कं कुडवे वा विसृजत्यपि मेघवितानः ॥४६॥
जिस तरह वसन्तकाल में मेघसमुदाय से बहुत जल की वृष्टि होने पर भी कुडव
( प्रस्थांघ्रितुल्य पात्र ) में बहुत जल नहीं होता है, उसी तरह शुभ करने वाला ग्रह
काल और पात्र के अनुरूप फल करता है। यह वितान छन्द है।।४६।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA