बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 631, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंनष्टा रिपवः शत्रवो रोगा गदाश्च यस्य। तथाभूतो वनितास्यं स्त्रीमुखं पिबत्यास्वादयति।
कीदृशम्? श्रीपुटोष्ठम्, श्रीर्लक्ष्मीः पुटा संश्लिष्टा लग्ना ओष्ठयोर्दन्तच्छदयोर्यस्मिन् मुखे
तच्छ्रीपुटोष्ठम्। वृत्तमेतत् पुटा। तल्लक्षणम्—
वसुजलधिविरामौ नौ पुटा म्यौ।
नस्त्रिलघुः। द्वौ नकारौ। मस्त्रिगुरुः। यश्चादिलघुः। वसवोऽष्टौ। जलधयश्चत्वारः।
एतैर्विरामौ॥४३॥
न्यासः— न न म य
।।। ।।। ऽऽऽ ।ऽऽ
अथ सप्तमाष्टमनवस्थस्य सौरस्य फलं वैश्वदेव्याऽऽह—
गच्छत्यध्वानं सप्तमे चाष्टमे च हीनः स्त्रीपुत्रैः सूर्यजे दीनचेष्टः।
तद्वद्धर्मस्थे वैरहृद्रोगबन्धैर्धर्मोऽप्युच्छिद्येद् वैश्वदेवीक्रियाद्यः॥४४॥
जिसके जन्मराशि से सप्तम या अष्टम गृहगत शनि हो, वह मार्ग में गमन करता है
तथा स्त्री, पुत्र से हीन और दीन चेष्टा से युत होता है। नवम राशिगत शनि हो तो पूर्ववत्
फल होता है तथा द्वेष और हृदय के रोग से उसका वैश्वदेवी क्रिया आदि धर्म नष्ट होता
है। यह वैश्वदेवी छन्द है॥४४॥
सप्तमस्थानस्थे शनैश्चरे। अध्वानं गच्छति पथि व्रजति। अष्टमे शनैश्चरे चशब्दादध्वानमेव
गच्छति। हीनो वर्जितः। स्त्रीपुत्रैर्भार्यासुतैः। दीनचेष्टश्च भवति। दीना चेष्टा क्रिया यस्य।
धर्मस्थे नवमस्थानस्थे। तद्वत् तेनैव प्रकारेण। गच्छत्यध्वानं हीनः स्त्रीपुत्रैर्दीनचेष्टश्च भवति।
वैरैर्द्वेषैः। हृद्रोगैर्जठरगदैः। बन्धैर्बन्धनैश्च। वैश्वदेवीक्रियाद्यः, वैश्वदेवी क्रिया आद्या प्रथमा
यस्मिन् तथाभूतो धर्मोऽप्युच्छिद्येतन्नश्यति। वैश्वदेवी वृत्तमेतत्। तल्लक्षणम्—
मौ यौ पञ्चाश्वैर्वैश्वदेवीति नाम्ना।
मस्त्रिगुरुः। द्वौ मकारौ। य आदिलघुः। द्वौ यकारौ। पञ्चभिः। अश्वैश्च सप्तभिः। एतैर्वि-
रामौ भवतः॥४४॥
न्यासः— म म य य
ऽऽऽ ऽऽऽ ।ऽऽ ।ऽऽ
अथ दशमैकादशद्वादशस्थस्य सौरस्य फलमूर्म्मिमालयाऽऽह—
कर्मप्राप्तिर्दशमेऽर्थक्षयश्च विद्याकीर्त्योः परिहानिश्च सौरे।
तैक्ष्ण्यं लाभे परयोषार्थलाभश्चान्त्ये प्राप्नोत्यपि शोकोर्मिमालाम्॥४५॥
दशम राशिगत शनि हो तो कर्म का लाभ तथा धन, विद्या और कीर्ति का नाश
होता है। एकादश राशि में शनि हो तो कठोर स्वभाव तथा दूसरे की स्त्री और धन का