बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 626, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें५९८ बृहत्संहिता
अथ पञ्चमस्थस्य शुक्रस्यानवसितयाऽऽह—
जनयति शुक्रः पञ्चमसंस्थो गुरुपरितोषं बन्धुजनाप्तिम् ।
सुतधनलब्धिं मित्रसहायाननवसितत्वं चारिबलेषु ॥३५॥
पञ्चम राशिगत शुक्र अधिक सन्तोष, बन्धुओं की प्राप्ति, पुत्र और धन का लाभ
तथा शत्रु के सैन्यों में अनवस्थिति करता है। यह अनवसिता छन्द है।।३५।।
शुक्रः पञ्चमसंस्थः पञ्चमस्थानसंस्थो गुरुपरितोषं जनयति उत्पादयति। गुरवः परितुष्टा
भवन्तीत्यर्थः। बन्धुजनाप्तिं बन्धुजनप्राप्तिम्। सुतानां पुत्राणां धनानां वित्तानां लब्धिं प्राप्तिम्।
मित्राणि सहायान् सार्थिनश्च लभते। अरिबलेषु शत्रुसैन्येषु अनवसितत्वमनवस्थितिं च
जनयत्युत्पादयति। शत्रूणामभावो भवतीत्यर्थः। अनवसितावृत्तमेतत्। तल्लक्षणम्—
अनवसिता न्यौ भगौ च यदि स्यात्।
नस्त्रिलघुः। य आदि लघुः। भ आदिगुरुः। अन्ते गुरुद्वयम्।।३५।।
न्यासः— न य भ गु
।।। ।ऽऽ ऽ।। ऽऽ
अथ षष्ठसप्तमाष्टमस्थस्य शुक्रस्य फलं लक्ष्म्याऽऽह—
षष्ठो भृगुः परिभवरोगतापदः स्त्रीहेतुकं जनयति सप्तमोऽशुभम् ।
यातोऽष्टमं भवनपरिच्छदप्रदो लक्ष्मीवतीमुपनयति स्त्रियं च सः ॥३६॥
षष्ठ राशिगत शुक्र अनादर, रोग और सन्ताप करता है। सप्तम राशिगत शुक्र स्त्री के
सम्बन्ध को लेकर अनिष्ट करता है। अष्टम राशिगत शुक्र गृह और वस्त्र देने वाला तथा
लक्ष्मीवती स्त्री का लाभ कराने वाला होता है। यह लक्ष्मी छन्द है।।३६।।
भृगुः शुक्रः। षष्ठः षष्ठस्थानस्थः। परिभवोऽसम्मानम्। रोगो गदः। तापः सन्तापः।
एतान् ददाति। सप्तमः स्त्रीहेतुकं योषित्निमित्तमशुभमनिष्टं जनयत्युत्पादयति। अष्टमं यातः
प्राप्तो भवनपरिच्छदप्रदः, भवनं गृहम्, परिच्छदः परिवार एतौ प्रददाति। लक्ष्मीः श्रीर्विद्यते
यस्याः सा लक्ष्मीवती। स पुरुषो लक्ष्मीवतीं स्त्रियमुपनयति प्राप्नोति। वृत्तमेतल्लक्ष्मीः।
तल्लक्षणम्—
लक्ष्मीरियं तभसजगैरुदाहृता।
तोऽन्तलघुः। भ आदिगुरुः। सोऽन्तगुरुः। जो गुरमध्यः। अन्ते गुरुः। एतैरूदा-
हृता।।३६।।
न्यासः— त भ स ज गु
ऽऽ। ऽ।। ।।ऽ ।ऽ। ऽ
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmmu. Digitized by S3 Foundation USA