बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 627, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंग्रहगोचराध्यायः ५९९
अथ नवमदशमस्थस्य शुक्रस्य फलं प्रमिताक्षरयाऽऽह—
नवमे तु धर्मवनितासुखभाग् भृगुजेऽर्थवस्त्रनिचयश्च भवेत्।
दशमेऽवमानकलहान् नियमात् प्रमिताक्षराण्यपि वदन् लभते ॥३७॥
जिसके नवम राशि में शुक्र स्थित हो वह धर्म, स्त्री और सुख भोगने वाला तथा
धन और वस्त्रों से युत होता है। जिसके दशम राशिगत शुक्र हो, वह मनुष्य परिमित
भाषण करने पर भी अपमान और कलह का लाभ करता है। यह प्रमिताक्षरा छन्द
है॥३७॥
नवमे नवमस्थानगते भृगुजे शुक्रे। धर्मस्य वनितानां स्त्रीणां सुखस्य च भागी भवति।
तथार्थनिचयो धनसमूहो वस्त्रनिचयोऽम्बरसमूहश्च भवेत्। दशमे शुक्रे अवमानं पराभवः।
कलहा विरोधाः। एतान् नियमान्निश्चयाल्लभते। स पुरुषो वदन्नपि जल्पन्नपि अर्थितया
प्रमितानि स्वल्पानि अक्षराणि वर्णान् लभते, न बहुवक्तृतां लभत इत्यर्थः। वृत्तमेतत्
प्रमिताक्षरा। तल्लक्षणम्—
प्रमिताक्षरा सजयुतावथ सौ।
सोऽन्तगुरुः। जो गुरुमध्यः। ताभ्यां युक्तौ द्वौ सकारौ॥३७॥
न्यासः— स ज स स
। । ऽ । ऽ । । । ऽ । । ऽ
अथैकादशद्वादशस्थस्य शुक्रस्य फलं स्थिरेणाह—
उपान्त्यगो भृगोः सुतः सुहृद्धनान्नगन्धदः।
धनाम्बरागमोऽन्त्यगः स्थिरस्तु नाम्बरागमः ॥३८॥
एकादश राशिगत शुक्र मित्र, धन, अन्न और सुगन्ध द्रव्य देने वाला होता है।
द्वादश राशिगत शुक्र धन और वस्त्रों का लाभ कराने वाला होता है; किन्तु वस्त्र का लाभ
स्थिर नहीं रखता। यह स्थिर छन्द है॥३८॥
भृगोः सुतः शुक्रः। उपान्त्यगः। अन्त्यस्य समीपमुपान्त्यमेकादशम्। तत्र यदा गतः।
सुहृन्मित्रम्। धनं वित्तम्। अन्नमशनम्। गन्धाः सुगन्धद्रव्याणि। एतान् ददाति। अन्त्यगा
द्वादशस्थानगतः। धनाम्बरागमः। धनं वित्तम्। अम्बरं वस्त्रम्। एतयोरागमो लाभः। अम्बरा-
गमः स्थिरो न भवति। अम्बरमपहियत इति। वृत्तमेतत् स्थिरम्। तल्लक्षणम्—
लगौ स्थिरः प्रकीर्तितः।
लगौ लघुगुरुर्लघुगुरुरिति यत्र क्रमेण संस्थितम्।
न्यासः— ल गु ल गु ल गु ल गु
। ऽ । ऽ । ऽ । ऽ
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA