सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 622, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 622

५९४ बृहत्संहिता
त्रिसकारचितैर्भवतो लगौ नभभरैश्च गणैर्हरिणप्लुतम् ।।
सोऽन्तगुरुः। सकारत्रितयम्। त्रिसकारचितैश्च परात्परतो लगौ लघुगुरू भवत एकपादे।
द्वितीये नस्त्रिलघुः। भ आदिगुरुः। द्वौ भकारौ। रलमध्यः। एतैर्गणैर्हरिणप्लुतम् ।। २८ ।।
न्यासः— स स स ल गु
। । ऽ । । ऽ । । ऽ । ऽ
न भ भ र
।।। ऽ।। ऽ।। ऽ।ऽ
अथ सप्तमगस्य गुरोः फलं ललितपदेनाह—
त्रिदशगुरुः शयनं रतिभोगं धनमशनं कुसुमान्युपवाह्यम्।
जनयति सप्तमराशिमुपेतो ललितपदां च गिरं धिषणां च ॥२९॥
यदि बृहस्पति सातवीं राशि में स्थित हो तो शय्या, सुरतभोग, धन, भोजन, वाहन
तथा ललित पद वाली वाणी और बुद्धि करता है। यह ललितपद छन्द है॥२९॥
त्रिदशगुरुर्जीवः। सप्तमराशिमुपेतः प्राप्तः। शयनं शय्याम्। रतिभोगं सुरतभोगम्।
धनं वित्तम्। अशनं भोजनम्। कुसुमानि पुष्पाणि। उपवाह्यमश्वादिकं जनयति ददाति।
गिरं वाचं ललितपदाम्, ललितानि च पदानि सुप्तिङन्तानि यस्यास्तथाभूतां धिषणां
बुद्धिं च जनयति। ललितपदं वृत्तमेतत्। तल्लक्षणम्—
ललितपदं नजयैर्भवतीह।
नस्त्रिलघुः। जो गुरुमध्यः। पुनरपि जकारः। य आदिलघुः। एतैर्ललितपदं भवति॥२९॥
न्यासः— न ज ज य
।।। ।ऽ। ।ऽ। ।ऽऽ
अथाष्टमनवमस्थस्य गुरोः फलं शालिन्याऽऽह—
बन्धं व्याधिं चाष्टमे शोकमग्रं मार्गक्लेशान् मृत्युतुल्यांश्च रोगान्।
नैपुण्याज्ञापुत्रकर्मार्थसिद्धिं धर्मे जीवः शालिनीनां च लाभम् ॥३०॥
यदि जन्मराशि से अष्टम राशि में बृहस्पति हो तो बन्धन, पीड़ा, कठोरता, शोक,
मार्ग में क्लेश और मृत्युसम रोग करता है। नवम राशि में हो तो समस्त कार्यों में
निपुणता, आदेश, पुत्र, कार्य और अर्थ की सिद्धि तथा धान्ययुत भूमि का लाभ करता
है। यह शालिनी छन्द है॥३०॥
जीवो बृहस्पतिरष्टमे स्थाने। बन्धं बन्धनम्। व्याधिं पीडाम्। उग्रं तीव्रम्। शोकं दुःखम्।
मार्गे पथि। क्लेशान् कृच्छ्रान्। मृत्युतुल्यान् मरणसमांश्च रोगान् गदांश्च करोति। धर्मे
नवमे नैपुण्यं सर्वकार्याणाम्। आज्ञां प्रभुत्वम्। पुत्राणां सुतानां कर्मणां कार्याणामर्थानां