सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 618, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 618

५९० बृहत्संहिता
सातवीं राशि में हो तो विवर्णता और कलह कराता है। आठवीं राशि में हो तो विजय,
पुत्र-वस्त्र और धन का लाभ तथा हर्षित करने वाली निपुणता का लाभ कराता है। यह
प्रहर्षणी छन्द है।।२२।।
षष्ठे षष्ठस्थाने ज्ञो बुधः। सौभाग्यं सर्वजनवाल्लभ्यम्। विजयं विशेषजयम्। अथशब्दः
पादपूरणे। उन्नतिं शत्रूणामजितत्वं च कुरुते। सप्तमे सप्तमस्थाने। वैवर्ण्यं विवर्णताम्।
अतीवात्यर्थम्। कलहं विरोधं च करोति। मृत्युस्थेऽष्टमस्थानस्थे। जयः। सुताः पुत्राः।
वस्त्राण्यम्बराणि। वित्तं धनम्। एतेषां लाभा भवन्ति। मतिप्रहर्षणीयम्। येन बुद्धेः प्रहर्ष-
मुत्पद्यते तथाभूतं नैपुण्यं कलासु सूक्ष्मदर्शितत्वं भवति। प्रहर्षणीयं वृत्तमेतत्। तल्लक्षणम्—
म्नौ ज्रौ गस्त्रिकदशकैः प्रहर्षणीयम्।
म्स्त्रिगुरुः। नस्त्रिलघुः। जो गुरुमध्यः। रलमध्यः। अन्ते गुरुः। त्रिकदशकैर्विरामः,
त्रिभिर्दशभिश्च यतिर्यस्य तत् प्रहर्षणीयम्।।२२।।
न्यासः— म न ज र गु
ऽऽऽ ।।। ।ऽ। ऽ।ऽ ऽ
अथ नवमदशमस्थस्य बुधस्य फलं दोधकेनाह—
विघ्नकरो नवमः शशिपुत्रः कर्मगतो रिपुहा धनदश्च।
सप्रमदं शयनं च विधत्ते तद्गृहदोऽथकथां स्तरणं च ॥२३॥
यदि नवीं राशि में बुध हो तो विघ्नकारक, दशवीं राशि में हो तो शत्रुनाशक, धन
देने वाला तथा स्त्री, शय्या, स्त्री के सोने का सुन्दर गृह, ऐतिहासिक वार्त्ता और सुन्दर
आस्तरण ( बिछौना ) देता है। यह दोधक छन्द है।।२३।।
नवमस्थानस्थः शशिपुत्रो बुधो विघ्नकरः सर्वकार्याणां विघ्नं करोति। कर्मगतो दशम-
स्थानस्थो रिपुहा शत्रुहर्त्ता धनदश्च भवति। सप्रमदं सस्त्रीकं शयनं शय्यां च विधत्ते ददाति।
तद्गृहदः, तस्याः प्रमदाया यद्गृहं वेश्म तद्ददाति। अथशब्दश्चार्थे। कथां चैतिहासिकां
ददाति। स्तरणं शय्यापृष्ठं च ददाति। केचित् कुथास्तरणमितिच्छन्ति। कुथो वारण-
कम्बलस्तदेवास्तरणम्। वृत्तमेतद्दोधकम्। तल्लक्षणम्—
भौ तु भगौ गिति दोधकमेतत्।
भ आदिगुरुः। द्वौ भकारौ। पुनर्भकारः। अन्ते गुरुद्वयम्।।२३।।
न्यासः— भ भ भ गु
ऽ।। ऽ।। ऽ।। ऽऽ
अथैकादशद्वादशस्थस्य बुधस्य फलं मालिन्याऽऽह—
धनसुतसुखयोषिन्मित्रवाहाप्तितुष्टि-
स्तुहिनकिरणपुत्रे लाभगे मृष्टवाक्यः।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA