सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 616, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 616

५८८ बृहत्संहिता
तथा च यवनेश्वरः—
नृपानलव्यालविषाग्निशस्त्रव्याध्यर्थनाशी क्षयभङ्गकारी।
भौमः शशिस्थानगतो द्वितीये त्वनर्थसूयामिषवञ्चनाकृत्।।
ऐश्वर्यमानद्युतिहर्षकारी तृतीयसंस्थोऽन्नसुवर्णदश्च।
चतुर्थगस्तूदररुग्जरासृक्प्रवृत्तिनिर्वेदकरो धराजः।।
सुतार्थनाशक्षतवैरमोषव्याधिप्रदः पञ्चमराशिसंस्थः।
षष्ठे कुजेऽरिक्षयमानहर्षप्रख्यापनारोग्यसमृद्धिकारी।।
जामित्रसंस्थो धनमित्रनाशक्लेशोदराक्ष्यामयरोगकृत् स्यात्।
भौमेऽष्टमे रुग्विषशत्रुशस्त्रक्षतक्षयोपद्रवदैन्यकारी।
शस्त्रक्षताक्षेमसुवर्णनाशाखेदाध्वकारी नवमो महीजः।
मेषूरणे व्याध्यरिशस्त्रचौरव्रणार्तिकृत् सिद्धिकरश्च पश्चात्।।
मानात्मजाज्ञाक्षितिताम्रहेमद्युतिप्रदो रुद्रपदेऽरिजिश्च।
स्त्रीविग्रहोद्वेजनपादरोगस्वप्नावभङ्गश्रमदः कुजोऽन्त्ये।। इति।।१८।।
अथ बुधस्य फलानि विवक्षुस्तत्र जन्मराशिस्थस्यास्य फलं स्वागतायाऽऽह—
दुष्टवाक्यपिशुनाहितभेदैर्बन्धनैः सकलहैश्च हतस्वः।
जन्मगे शशिसुते पथि गच्छन् स्वागतेऽपि कुशलं न शृणोति ।।१९।।
जिसके जन्मराशि में बुध हो, वह मनुष्य कठोर वाक्य, चुगलखोरी, शत्रुता और
पारस्परिक भेद से नष्ट धन वाला होता है तथा उसके शुभागमन में भी कुशलवार्त्ता कोई
नहीं सुनता है। यह स्वागता छन्द है।।१९।।
जन्मगे जन्मराशिस्थे शशिसुते बुधे। दुष्टवाक्यैरप्रियाभिधायिभिर्वाक्यैर्वचनैः पैशुन्येन
सूचकत्वेन अहितेन विप्रियेण भेदेन पृथक्करणेन। एतैर्दोषैः। तथा बन्धनैः। किम्भूतैः?
सकलहैः कलहयुक्तैश्च। हतस्वोऽपह्तधनो भवति। पथि गच्छन् अध्वनि व्रजन् स्वागतेऽपि
स्वागतं शोभनमागतं तस्मिन्नपि कुशलं न शृणोति। न तस्य स्वागतेऽपि कुशलवार्ता
भवति, किं पुनः फलत इति। वृत्तमिदं स्वागता तल्लक्षणम्—
स्वागता रनभगैर्गुरुतोऽन्ते।
रलमध्यः। नखिलघुः। भ आदिगुरुः। गुरुश्च। पुनरपि गुरुरन्ते। एतैः स्वागता भवति।
न्यासः— र न भ गु गु
ऽ।ऽ ।।। ऽ।। ऽ ऽ
अथ द्वितीयतृतीयस्थानस्थस्य बुधस्य फलं द्रुतपदेनाह—
परिभवो धनगते धनलब्धिः सहजगे शशिसुते हृदयाप्तिः।
नृपतिशत्रुभयसङ्कितचित्तो द्रुतपदं व्रजति दुश्चरितैः स्वैः ।।२०।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA