सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 594, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 594

५६६ बृहत्संहिता
अथैतदेव संक्षेपेणाह—
अश्विनीपित्र्यमूलाद्या मेषसिंहहयादयः ।
विषमर्क्षान्निवर्तन्ते पादवृद्ध्या यथोत्तरम् ॥७॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां राशिविभागो
नाम द्विशततमोऽध्यायः ॥१०२॥
अश्विनी, मघा और मूल नक्षत्र के आदि से क्रमशः मेष, सिंह और धनु राशि
प्रारम्भ होती है तथा विषम नक्षत्र ( कृत्तिका, मृगशिर, पुनर्वसु और आश्लेषा ) से
एक-एक पाद वृद्धि करके समाप्त होती है ।।७।।
इति 'विमला'हिन्दीटीकायां राशिविभागाध्यायो द्व्युत्तरशततमः ॥१०२॥
मेषादयश्चत्वारः। सिंहादयश्चत्वारः। हयादयचत्वार एव। अश्विन्यादौ मेषस्यादि।
पित्र्यादौ सिंहस्यादि। मूलादौ हयादि धनुषः प्रारम्भः। ते च यथोत्तरं पादवृद्ध्या स्थिताः।
विषमर्क्षात् तृतीयपञ्चमसप्तमनवमनक्षत्राद्यथोत्तरं पादवर्धनेन स्थिताः। निवर्तन्ते निवृत्तिं
यान्ति। यथा कृत्तिका गणनया अश्विन्यादितृतीयनक्षत्रम्। तत्प्रथमपादे मेषस्य निवृत्तिः
समाप्तिः। मृगशिरो गणनया पञ्चमः। तत्पादद्वये वृषस्य निवृत्तिः। पुनर्वसुर्गणनया सप्तमः।
तत्पादत्रये मिथुनस्य निवृत्तिः। श्लेषा गणनया नवमः। तत्पादचतुष्टये कर्कटस्य निवृत्तिः।
एवं सिंहधनुषोर्योज्यमिति ।।७।।
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ राशिविभागो
नाम द्विशततमोऽध्यायः ॥१०२॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA