बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 595, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ विवाहपटलाध्यायः
अथ प्रसङ्गागतं विन्ध्यवासिकृतं विवाहपटलं व्याख्यायते। तत्रादावेव लग्नस्थितानां
सर्वग्रहाणां फलान्याह—
मूर्तौ करोति दिनकृद्विधवां कुजश्च
राहुर्विपन्नतनयां रविजो दरिद्राम्।
शुक्रः शशाङ्कतनयश्च गुरुश्च साध्वी-
मायुःक्षयं प्रकुरुतेऽथ विभावरीशः ॥१॥
यदि विवाहकालिक लग्न में सूर्य या मंगल बैठा हो तो विधवा, राहु हो तो नष्ट
सन्तान वाली, शनि हो तो दरिद्र, शुक्र, बुध या गुरु बैठा हो तो साध्वी और चन्द्र हो तो
नष्ट आयु वाली स्त्री होती है॥१॥
दिनकृदादित्यो मूर्तौ वैवाहिके लग्ने स्थितो विधवा मृतभर्तृकां कन्यकां करोति।
कुजाऽङ्गारकश्चशब्दाद्विधवामेव करोति। राहुः सैंहिकेयो विपन्नतनयां मृतपुत्रां करोति।
रविजो दरिद्रां निर्धनाम्। शुक्नो भार्गवः। शशाङ्कतनयो बुधः। गुरुश्च जीवः। एते साध्वीं
सच्छीलां कुर्वन्ति। विभावरी रात्रिः। तस्या ईशश्चन्द्रः। आयुषो जीवितस्य क्षयं विनाशं
प्रकुरुते॥१॥
अथ द्वितीयस्थानस्थितानां सर्वग्रहाणां फलान्याह—
कुर्वन्ति भास्करशनैश्चरराहुभौमा
दारिद्र्यदुःखमतुलं नियतं द्वितीये।
वित्तेश्वरीमविधवां गुरुशुक्रसौम्या
नारीं प्रभूततनयां कुरुते शशाङ्कः ॥२॥
यदि विवाहकाल में लग्न से द्वितीय भाव में सूर्य, शनि, राहु या मंगल बैठा हो तो
सदा अतिशय दारिद्र्य-दुःख से युत; गुरु, शुक्र या बुध हो तो धनवती, वैधव्यरहित
तथा चन्द्र हो तो अधिक सन्तान वाली स्त्री होती है॥२॥
द्वितीये लग्नाद् द्वितीयस्थाने। भास्कर आदित्यः। शनैश्चरः सौरिः। राहुः सैंहिकेयः।
भौमोऽङ्गारकः। अतुलमक्षमं दारिद्र्यं दुःखं विगतधनेन क्लेशं नियतं सर्वकालं कुर्वन्ति।
गुरुर्बृहस्पतिः। शुक्रः। सौम्यो बुधः। वित्तेश्वरीं धनस्य स्वामिनीम् अविधवां जीवद्भर्तृकां
च कुर्वन्ति। शशाङ्कश्चन्द्रः। नारीं कन्यां प्रभूततनयां बहुप्रजां कुरुते॥२॥
अथ तृतीयस्थानस्थितानां सर्वग्रहाणां फलान्याह—
सूर्येन्दुभौमगुरुशुक्रबुधास्तृतीये
कुर्युः सदा बहुसुतां धनभागिनीं च।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA