बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 587, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंनक्षत्रजातकाध्यायः ५५९
बहुजनभर्ता वक्ता त्रिवर्गभोक्ता प्रियो महोत्साहः ।
वामाचारोऽल्परिपुः स्वातौ जातः कुलाग्र्यश्च ।। इति ।। ८ ।।
अथ विशाखानुराधयोर्जातस्य स्वरूपमाह—
ईर्षुर्लुब्धो द्युतिमान् वचनपटुः कलहकृद्विशाखासु ।
आढ्यो विदेशवासी क्षुधालुरटनोऽनुराधासु ॥ ९॥
विशाखा नक्षत्र में उत्पन्न जातक दूसरे की उन्नति में मत्सर, कान्तिमान, बोलने में
चतुर और झगड़ालू होता है। अनुराधा नक्षत्र में उत्पन्न जातक धनवान, परदेश में रहने
वाला, अधिक क्षुधा से पीड़ित और भ्रमण करने वाला होता है।। ९ ।।
ईर्षुः परद्विट् मत्सरः। लब्धो लोभाभिभूतः। द्युतिमान् कान्तियुक्तः। वचनपटुः सम्भाषण-
दक्षः। कलहकृत् कलहशीलः। एवंविधो विशाखासु जातो भवति। तथा च पराशरः—
श्रीमानीज्याभिरतः प्राज्ञोऽनुपसाधुकृत् कृतार्थपतिः।
तीक्ष्णोऽभिमानयुक्तश्चैन्द्राग्नौ ख्यातकीर्तिश्च ।।
आढ्य इति । आढ्य ईश्वरः। विदेशवासी परदेशनिवसनशीलः। क्षुधालुः क्षुधां
बुभुक्षां न सहते। अटनः परिभ्रमणशीलः। एवंविधोऽनुराधासु जातो भवति। तथा च पराशरः—
स्थिरमित्रस्तेजस्वी सुतवानत्यन्तसौख्यभागी च।
ज्ञातिष्वग्र्योऽर्थपरो जातः स्याद् मित्रदैवत्ये।। इति ।। ९ ।।
अथ ज्येष्ठामूलयोर्जातस्य स्वरूपमाह—
ज्येष्ठासु न बहुमित्रः सन्तुष्टो धर्मकृत् प्रचुरकोपः ।
मूले मानी धनवान् सुखी न हिंस्रः स्थिरो भोगी ॥ १० ॥
ज्येष्ठा नक्षत्र में उत्पन्न जातक अधिक मित्रों से रहित, सन्तुष्ट, धर्म करने वाला और
अधिक क्रोध करने वाला होता है। मूल नक्षत्र में उत्पन्न जातक मानी, धनवान, सुखी,
हिंसा कर्म से रहित, स्थिर बुद्धि वाला और भोगी होता है।। १० ।।
न बहुमित्रः स्वल्पसुहृत्। सन्तुष्टः सन्तोषशीलः। धर्मकृद्धर्मानुरतः। प्रचुरकोपः
क्रोधशीलः। एवंविधो ज्येष्ठासु जातो भवति। तथा च पराशरः—
ज्ञातिषु गुणेषु राजसु पूजां प्राप्नोति नाशयति शत्रून्।
तेजोऽधिकोऽर्थभागी जातः स्यादिन्द्रदैवत्ये।।
मूले मानी धनवानिति । मानी गर्वितः। धनवान् वित्तवान्। सुखी सुखितः। न
हिंस्रोऽक्रूरः। स्थिर एकमतिः। भोगी भोगवान्। एवंविधो मूले जातो भवति। तथा च पराशरः—
धनधान्याढ्यो दाता परवित्तहरो नरः कलहशीलः।
क्रूरः परोपतापी मूले मूलोपजीवी च।। इति ।। १० ।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA