बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 586, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें५५८ बृहत्संहिता
बहुभाग्योऽल्पापत्यः सुभगः प्रियदर्शनो नरोऽल्पधनः।
नातिप्रबुद्धबुद्धिः परभाग्यविभुर्भवति भाग्ये।। इति।।६।।
अथोत्तरफल्गुनीहस्तयोर्जातस्य स्वरूपमाह—
सुभगो विद्याप्तधनो भोगी सुखभाग् द्वितीयफल्गुन्याम्।
उत्साही धृष्टः पानपोऽघृणी तस्करो हस्ते ॥७॥
उत्तरफाल्गुनी नक्षत्र में उत्पन्न जातक सबों का प्रिय, विद्या से धनोपार्जन करने
वाला, भोगी और सुखी होता है। हस्त नक्षत्र में उत्पन्न जातक उत्साही, प्रतिभा से युक्त,
निर्लज्ज, मद्यपान करने वाला, अघृणी (निर्दयी) और तस्कर (चोर) होता है।।४।।
सुभगः सर्वजनप्रियः। विद्याप्तधनो विद्यायाऽऽप्तं धनं वित्तं येन। भोगी भोगवान्।
सुखभाक् सुखी। एवंविधो द्वितीयफल्गुन्यामुत्तरफल्गुन्यां जातो भवति। तथा च पराशरः—
हयगजरथप्रयायी दाता भोक्ता विहाररतिशीलः।
मृदुवाग्गीतरतिः स्यादार्यम्णे मानवो विद्वान्।।
उत्साही धृष्ट इति। उत्साही सोद्यमः। धृष्टः प्रगल्भः। पानपः पानसक्तः। अघृणी
निर्दयः। तस्करश्चौरः। एवंविधो हस्ते जातो भवति। तथा च पराशरः—
उपचितकरचरणभुजो बहुविधधनधान्यताग्रणीः सेर्ष्यः।
धर्मार्थकामभागी हस्ते सुतवान् नरो जातः।। इति।।७।।
अथ चित्रास्वात्योर्जातस्य स्वरूपमाह—
चित्राम्बरमाल्यधरः सुलोचनाङ्गश्च चित्रायाम्।
दान्तो वणिक् तृषालुः प्रियवाग्धर्माश्रितः स्वातौ ॥८॥
चित्रा नक्षत्र में उत्पन्न जातक अनेक रंग के वस्त्र और माला को धारण करने वाला,
सुन्दर नेत्र और सुन्दर शरीर वाला होता है। स्वाती नक्षत्र में उत्पन्न जातक इन्द्रियों को
वश में रखने वाला, व्यापार करने वाला, दयालु, प्रिय बोलने वाला और धर्म के
आश्रय में रहने वाला होता है।।८।।
चित्राणि नानाप्रकाराणि अम्बराणि वस्त्राणि माल्यानि च धारयति। सुलोचनाङ्गः
शुभे लोचने अक्षिणी अङ्गान्यवयवानि च यस्य। एवंविधश्चित्रायां जातो भवति। तथा च
पराशरः—
वेदार्थशास्त्रकुशलः पशुमानत्यन्तशिल्पकर्मा च।
चित्राक्षश्चित्रायां सुभगश्च नरस्त्रिपुत्रश्च।।
दान्तो वणिगिति। दान्तो जितेन्द्रियः। वणिक् क्रयविक्रयकुशलः। तृषालुस्तृषार्तस्तृषां
न सहते। अन्ये कृपालुर्दयालुरितीच्छन्ति। प्रियवागभिमतवक्ता। धर्माश्रितो धर्मपरः।
एवंविधः स्वातौ जातो भवति। तथा च पराशरः—
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA