बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 583, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ नक्षत्रजातकाध्यायः
अथ नक्षत्रजातकाध्यायो व्याख्यायते। तत्रादावेवाश्विनीभरण्योर्जातस्य स्वभावमाह—
प्रियभूषणः स्वरूपः सुभगो दक्षोऽश्विनीषु मतिमांश्च।
कृतनिश्चयसत्यारुग्दक्षः सुखितश्च भरणीषु ॥१॥
जिस मनुष्य का अश्विनी नक्षत्र में जन्म हो, वह अलङ्करण का स्नेही, सुन्दर, सबों
का प्रिय, सब कार्य करने में चतुर और बुद्धिमान होता है। भरणी नक्षत्र में उत्पन्न जातक
जिस कार्य का प्रारम्भ करे, उसको सिद्ध करने वाला, सत्य बोलने वाला, नीरोग, चतुर
और सुखी होता है।।१।।
प्रियभूषणोऽलङ्करणवल्लभः। स्वरूपः शोभनाकृतिः। सुभगः सर्वजनवल्लभः। दक्षः
शीघ्रकारी। मतिमान् बुद्धिमान्। अष्टाङ्गबुद्धियुक्तः।
शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा।
ऊहापोहार्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः।। इति।
एवंविधोऽश्विनीजातो भवति। तारकापेक्षया च बहुवचनम्। तथा च पराशरः—
विज्ञानवानरोगो भिषक् प्रदातार्थभृत्यवनितेशः।
दक्षः क्षितिपतिसेवी जातः स्यादाश्विने शूरः।।
कृतनिश्चय इति। कृतनिश्चयः कार्याणामन्तगः। सत्यः सत्यवाक्। अरुक् स्वच्छदेहः।
दक्षः शीघ्रकारी। सुखितः सञ्जातसुखः। एवंविधो भरणीषु जातो भवति। तथा च पराशरः—
धीरः क्रूरोऽनृतवाक् परवित्तहरो नरश्चपलबुद्धिः।
बहुशत्रुपुत्रभृत्यो याम्ये प्रियमांसमद्यश्च।। इति।।१।।
अथ कृत्तिकारोहिण्योर्जातस्य स्वरूपमाह—
बहुभुक् परदाररतस्तेजस्वी कृत्तिकासु विख्यातः।
रोहिण्यां सत्यशुचिः प्रियंवदः स्थिरः स्वरूपश्च ॥२॥
कृत्तिका नक्षत्र में उत्पन्न जातक बहुत भोजन करने वाला, दूसरों की स्त्रियों के
साथ रमण करने वाला, तेजस्वी ( किसी का नहीं सहने वाला ) और विख्यात होता
है। रोहिणी नक्षत्र में उत्पन्न जातक सत्य बोलने वाला, पवित्र, प्रिय बोलने वाला, स्थिर
बुद्धि वाला और सुन्दर रूप वाला होता है।।२।।
बहुभुक्, यः प्रभूतं भुङ्क्ते। परदाररतः परस्त्रीषु रतः। तेजस्वी सहिष्णुः। विख्यातः
कीर्तियुक्तः। एवंविधः कृत्तिकासु जातो भवति। तथा च पराशरः—
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA