बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

५५२ बृहत्संहिता
षूद्यत्सूदयं गच्छत्सु लग्नतां प्राप्तेष्वित्यर्थः। उक्तं च—
हस्तोत्तरास्वातिमघानुराधाप्राजेशपौष्णोन्दवनैर्ऋतेषु ।
उद्वाहसौभाग्यसुखानि कन्या प्राप्नोति शेषैः सुतभर्तृशोकम् ।।
कन्यातुलाजन्ममिथुनेषु साध्वी शेषेष्वसाध्वी धनवर्जिता च।
अन्येषु भेषु द्विपदांश इष्टः कन्यादिलग्नेषु न चान्त्यभागः ।। इति।
एतानि नक्षत्राणि लग्नानि चाभिधाय ग्रहकुण्डलिकामह—सप्ताष्टान्त्यबहिःशुभै-
रिति। शुभग्रहैर्बुधजीवशुक्रैः। सप्ताष्टान्त्यबहिःस्थितैः। सप्तममष्टममन्त्यं च द्वादशस्थानं
बहिःकृत्वा वर्जयित्वान्यत्र स्थितैः। लग्नद्वितीयतृतीयचतुर्थपञ्चमषष्ठनवमदशमैकादशस्थानेषु
स्थितैरित्यर्थः। उडुपतौ चन्द्रे एकादशद्वितीयतृतीयस्थानानामन्यतमस्थानगते। क्रूरैः पापग्रहैरा-
दित्याङ्गारकशनैश्चरैः। त्र्यायषडष्टगैः। त्रिस्तृतीयम्। आयमेकादशम्। षडष्टके षष्ठाष्टमस्थाने
प्रसिद्धे। एतेषु स्थानेषु एतैः संस्थितैः पापैः, न तु भृगौ षष्ठे सौम्यत्वाच्छुक्रस्य षष्ठे
शुभं फलं प्रागभिहितं तस्यानेन प्रतिषेधः कार्यः। कुजेऽष्टमे च। उक्तं च—
सौम्यान् व्ययास्तनिधनेष्वरिभे च शुक्लं
हित्वा स्थितस्त्रिधनलाभगतः शशाङ्कः ।
पापास्त्रिषड्निधनलाभगता विवाहे
हित्वाऽष्टमं क्षितिजमिष्टफलानि दद्युः ।। इति।
अथ कन्याकुमारयोः परस्परमानुकूल्यमह—दम्पत्योर्द्विनवाष्टराशिरहित इति।
दम्पत्योर्जायापत्योः। द्विद्वादशनवमपञ्चमाष्टषष्ठराशिभी रहिते वर्जिते। परस्परं यदि द्विद्वादशे
नवमपञ्चमे षष्ठाष्टमे न भवतः। एकराशी तृतीयैकादशराशी चतुर्थदशमराशी सप्तमराशी
भवतस्तदा कार्य इत्यर्थः। उक्तं च—
त्रिकोणषष्ठाष्टधनव्ययेषु पापप्रदानं शुभमन्यभेषु।
चारानुकूले रवौ। रवावादित्ये चारानुकूले चारस्य जन्मराशेस्तृतीयषष्ठदशमैका-
दशस्थानानामन्यतमस्थ इत्यर्थः। कन्यायाश्चन्द्रे गोचरानुकूले। उक्तं च—
गोचरशुद्धाविन्दुं कन्याया यत्नतः शुभं वीक्ष्य।
तिग्मकिरणं च पुंसां शेषैर्बलैरपि विवाहः ।।
अथ समागमफलं प्रदर्शयति—चन्द्रे चार्ककुजार्किशुक्रवियुत इति। अर्क
आदित्यः। कुजोऽङ्गारकः। आर्किः सौरः। शुक्नो भार्गवः। एतैर्वियुते रहिते चन्द्रे। एतेषा-
मन्यतमेन सह मार्गस्थो यदि न भवति। अथैदिवं बुधगुरुयुक्तश्चन्द्रमाः शुभः। उक्तं च—
नान्यैः समेतः शुभकृच्छशाङ्कः केषाञ्चिदिष्टो बुधजीवयुक्तः।। इति।
मध्येऽथवा पापयोः। पापग्रहयोर्मध्येऽन्तश्चन्द्रो यदि न भवति। उक्तं च—
मध्ये पापग्रहयोः पाणिग्रहणे शशी न सौख्यकरः।
तस्माद्यत्नात् चन्द्रः कन्यायाः सुस्थितो देयः ।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA