सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 462, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 462

४३४ बृहत्संहिता
अथ फेण्टकरुतमाह—
फेण्टकस्य वामतश्चिरिल्विरिल्विति स्वनः।
शोभनो निगद्यते प्रदीप्त उच्यतेऽपरः ॥३१॥
यदि गमन करने वाले के वाम भाग में फेण्ट ‘चिरिल्विरिल्वु’ शब्द करे तो शुभ
फल देने वाला होता है। इसके अतिरिक्त उसके शब्द दीप्त होते हैं॥३१॥
वामतो वामभागे फेण्टकश्चिरिल्विरिल्विति स्वनं शब्दं यदि करोति, तदा शोभनः
शुभफलप्रदो निगद्यते कथ्यते। अपरोऽन्यः प्रदीप्त उच्यते कथ्यत इति॥३१॥
अथ गर्दभरुतमाह—
श्रेष्ठं खरं स्थास्नुमुशन्ति वाममोङ्कारशब्देन हितं च यातुः ।
अतोऽपरं गर्दभनादितं यत् सर्वाश्रयं तत् प्रवदन्ति दीप्तम् ॥३२॥
गमन करने वाले के वाम भाग में स्थित गदहा श्रेष्ठ है। यदि वह ओंकार शब्द करे
तो गमन करने वाले का हित होता है। इसके अतिरिक्त गदहे के सभी प्रकार के शब्द
दीप्त कहे जाते हैं॥३२॥
खरं गर्दभं वामं वामभागगतं स्थास्नुमेकस्थानस्थितं श्रेष्ठं शोभनमुशन्ति कथयन्ति,
तथौङ्कारशब्देन यदि विरौति तदा यातुर्हितमनुकूलम्। अतोऽपरमन्यद् गर्दभनादितं खरविरुतं
सर्वाश्रयम्, सर्ववर्णा आश्रया यस्य तत् सर्वाश्रयं दीप्तं प्रवदन्ति कथयन्ति॥३२॥
अथ कुरङ्गमृगपृषतरुतमाह—
आकाररावी समृगः कुरङ्ग
ओकाररावी पृषतश्च पूर्णः।
येऽन्ये स्वरास्ते कथिताः प्रदीप्ताः
पूर्णाः शुभाः पापफलाः प्रदीप्ताः ॥३३॥
आकार शब्द करने वाला कुरङ्ग और मृग तथा ओंकार शब्द करने वाला पृषत पूर्ण
होता है। शेष शब्द दीप्त होते हैं। सभी शकुनों के पूर्ण स्वर शुभ और दीप्त स्वर अशुभ
होते हैं॥३३॥
कुरङ्गो मृगजातिः। समृगो मृगेण सहितः। स चाकाररावी, आकारं रौतीति आकाररावी,
स च पूर्णः शुभः। पृषत ओकाररावी पूर्णः। अन्ये परिशिष्टाः स्वरास्ते प्रदीप्ताः कथिता उक्ताः।
सर्वेषां शकुनानां ये पूर्णाः स्वरास्ते शुभाः, ये च प्रदीप्तास्ते पापफला अशुभाः॥३३॥
अथ कुक्कुटरुतमाह—
भीता रुवन्ति कुकुकुक्विति ताम्रचूडा-
स्त्यक्त्वा रुतानि भयदान्यपराणि रात्रौ ।
स्वस्थैः स्वभावविरुतानि निशावसाने
ताराणि राष्ट्रपुरपार्थिववृद्धिदानि ॥३४॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA