बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 452, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें४२४ बृहत्संहिता
उदगर्थविप्रपीडा दिश्यैशान्यां तु चित्तसन्तापः ।
ग्रामीणगोपपीडा च तत्र नाभ्यां तथात्मवधः ॥४५॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां सर्वशाकुनेऽन्तरचक्रं
नाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः ॥८७॥
आग्नेय कोणस्थित अर में दीप्त शकुन हो तो शस्त्र और अग्नि का प्रकोप, घोड़ का
नाश तथा शिल्पियों से भय होता है। दक्षिण-स्थित अर में दीप्त शकुन हो तो धर्म का
नाश तथा नैर्ऋत्य कोण-स्थित अर में दीप्त शकुन हो तो अग्नि, ऊपर गमन या दुष्ट के
द्वारा मरण होता है। पश्चिम भाग-स्थित अर में दीप्त शकुन हो तो कारीगरों को भय,
वायव्य कोण-स्थित अर में दीप्त शकुन हो तो गदहे और ऊँटों का नाश तथा मनुष्यों
को विसूचिका रोग और विष का भय होता है। उत्तर-स्थित अर में दीप्त शकुन हो तो
धन और ब्राह्मणों को पीड़ा, ईशान कोण-स्थित अर में दीप्त शकुन हो तो मन में
सन्ताप, ग्रामीण और गोपजनों से पीड़ा तथा नाभि में स्थित दीप्त शकुन हो तो अपनी
मृत्यु होती है॥४३-४५॥
इति 'विमला' हिन्दीटीकायां सर्वशाकुनेऽन्तरचक्राध्यायः सप्ताशीतितमः ॥८७॥
शस्त्रानलेति । आग्नेये कोणे योऽरस्तत्रस्थे दीप्ते शकुने शस्त्रप्रकोपोऽनलस्याग्नेश्च
प्रकोपो भवति। वाजिमरणमश्वविनाशः। शिल्पिभ्यो लेखपुस्तकचित्रकृद्भ्यो भयं भवति।
याम्ये दक्षिणेऽरे धर्मविनाशः। अपरे नैर्ऋते अग्निहुताशनः। अवस्कन्द उपर्यागमनम्।
चोक्षो दुष्ट इति प्रसिद्धः। एभ्यो वधो मरणं भवति।
अपरे त्विति । अपरे पश्चिमे भागे योऽरस्तत्रस्थे शकुने कर्मिणां सम्बन्धि भयं भवति।
अथानन्तरमनिले वायव्येऽरे खराणां गर्दभानामुष्ट्राणां करभाणां च वधो मरणं भवति।
अत्रैव वायव्ये मनुष्याणां पुंसां विसूचिकाभयमुदरशूलभीतिर्विषभयं च भवति।
उदगुत्तरस्यां योऽरस्तत्रार्थस्य धनस्य विप्राणां ब्राह्मणानां च पीडा भवति। ऐशान्यां
दिशि अरे चित्तस्य मनसः सन्तापो भवति। सन्तापश्चित्तविभेदः। तत्र तस्मिन्नेवैशाने भागे
ग्रामीणगोपपीडा भवति। ग्रामीणा ग्राम्यजनाः। गोपा गोपालकाः। एभ्यः पीडा। तथा नाभ्यां
दीप्तायामात्मवध आत्मनो वधो मरणं भवतीति॥४३-४५॥
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ सर्वशाकुनेऽन्तरचक्रं
नाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः ॥८७॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA