सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 451, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 451

शाकुनेऽन्तरचक्राध्यायः ४२३
यदि ईशान कोण के समीप ( उत्तर दिशा से चतुर्थ भाग ) में स्थित दीप्त शकुन
हो तो चित्र वस्त्र और चित्र बनाने वाले का भय होता है। ईशान कोण में स्थित दीप्त
शकुन हो तो अग्निभय और उत्तम स्त्रियों में भी दोष होता है।।४०।।
ऐशानस्यासन्ने निकटवर्तिनि भागे चित्राम्बरस्य चित्रवस्त्रस्य चित्रकृतश्चित्रकरस्य सम्बन्धि
भयं प्रोक्तं कथितम्। ऐशाने कोणे त्वग्निभयं हुतवहभीतिरुत्तमस्त्रीणां प्रधानयोषितामपि
दूषणं दुष्टत्वं भवति।।४०।।
अन्यदप्याह—
प्रोक्तस्यैवासन्ने दुःखोत्पत्तिः स्त्रिया विनाशश्च।
भयमूर्ध्वं रजकानां विज्ञेयं काच्छिकानां च ॥४१॥
ईशान कोण के समीप में स्थित दीप्त शकुन हो तो दुःख की उत्पत्ति और स्त्री का
नाश होता है। इससे आगे ( ईशान कोण से तृतीय भाग में ) स्थित दीप्त शकुन हो तो
धोबी और गन्धर्वों का भय जानना चाहिये।।४१।।
प्राक् पूर्वस्यां दिशि तस्यैवैशानकोणस्यासन्ने निकटवर्तिनि भागे दुःखस्योत्पत्तिरागमः।
स्त्रिया योषितो विनाशो मरणं भवति। ऊर्ध्वं द्वितीयभागे रजकानां वस्त्ररागकृतानां काच्छिकानां
गन्धयोजकानां च सम्बन्धि भयं ज्ञेयं ज्ञातव्यम्।।४१।।
अन्यदप्याह—
हस्त्यारोहभयं स्याद् द्विरदविनाशश्च मण्डलसमाप्तौ ।
अभ्यन्तरे तु दीप्ते पत्नीमरणं ध्रुवं पूर्वे ॥४२॥
मण्डल की समाप्ति ( दिक् चक्र के अन्तिम भाग ) में स्थित दीप्त शकुन हो तो
हाथी पर चढ़ने वालों से भय और हाथी का मरण होता है। पूर्व दिशा के आभ्यन्तर
( मध्य भाग ) स्थित अर में स्थित दीप्त शकुन हो तो निश्चय ही स्त्री का मरण होता
है।।४२।।
मण्डलसमाप्तौ मण्डलस्य द्वात्रिंशत्प्रविभक्तस्य यत्र समाप्तिस्तस्यां स्थिते दीप्ते
शकुने हस्त्यारोहेभ्यो भयं भवति। द्विरदो हस्ती तस्य च विनाशो मरणम्। अभ्यन्तरे तु
मध्यभागे पूर्वे प्राग्भागे योऽरस्तस्मिन् दीप्ते तत्रस्थे शकुने ध्रुवं निश्चितं पत्नीमरणम्, पत्नी
भार्या तस्या मरणं भवति।।४२।।
अन्येष्वप्याह—
शस्त्रानलप्रकोपावाग्नेये वाजिमरणशिल्पिभयम् ।
याम्ये धर्मविनाशोऽपरेऽग्न्यवस्कन्दचोक्षवधाः ॥४३॥
अपरे तु कर्मिणां भयमथ कोणे चानिले खरोष्ट्रवधः ।
अत्रैव मनुष्याणां विसूचिकाविषभयं भवति ॥४४॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA