बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 450, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें४२२ बृहत्संहिता
वायव्य कोण में स्थित हो तो शास्त्र का नाश तथा वायव्य कोण से द्वितीय भाग में स्थित
दीप्त शकुन हो तो विष, चोर और वायु का भय होता है।।३७।।
तत्परतो भागे वायुग्रस्तविनाशः, वायुनाऽनिलेन ग्रस्तः क्रोडीकृतो वायुग्रस्तो वातादिना
विनाशो मरणं भवति। परे परभागेऽन्यस्मिन् शस्त्रपुस्तवार्तानां भवति। शस्त्रमायुधम्, पुस्तं
लिपिकर्म। शस्त्रपुस्तयोर्वार्ता वर्तनं येषां तेभ्यो भयं भवति। कोणे वायव्ये पुस्तकस्य शास्त्र-
स्य विनाशो भवति। परे द्वितीये भागे विषस्तेनवायुकृतं भयम्, विषं प्रसिद्धम्, स्तेनश्चौरः,
वायुर्मरुतः। एभ्यो भयं भवति।।३७।।
अन्यदप्याह—
परतो वित्तविनाशो मित्रैः सह विग्रहश्च विज्ञेयः।
तस्यासन्नेऽश्ववधो भयमपि च पुरोधसः प्रोक्तम् ।।३८।।
यदि वायव्य कोण से तृतीय भाग में स्थित दीप्त शकुन हो तो धन का नाश और
मित्रों के साथ कलह होता है। वायव्य कोण से चतुर्थ भाग में स्थित दीप्त शकुन हो तो
घोड़े का मरण और पुरोहित को भय होता है।।३८।।
परतोऽनन्तरमन्यस्मिन् भागे वित्तस्य धनस्य विनाशः क्षयो भवति। मित्रैः सुहृद्भिश्च
सह विग्रहः कलहो विज्ञेयो ज्ञातव्यः। तस्यासन्ने निकटवर्तिनि द्वितीये भागे अश्वस्य तुरगस्य
वधो मरणं भवति। पुरोधस आचार्यस्य भयं प्रोक्तं कथितम्।।३८।।
अन्यदप्याह—
गोहरणशस्त्रघातावुदक् परे सार्थघातधननाशौ।
आसन्ने च श्वभयं व्रात्यद्विजदासगणिकानाम् ।।३९।।
ठीक उत्तर दिशा में स्थित दीप्त शकुन हो तो गायों की चोरी और शस्त्र का विनाश,
उत्तर दिशा से द्वितीय भाग में व्यापारियों का विनाश और धन का नाश, उत्तर दिशा से
तृतीय भाग में स्थित दीप्त शकुन हो तो व्रात्य ( आठ वर्ष से लेकर सोलह वर्ष के
अन्दर उपनयन करने वाला ), भृत्य और वेश्याओं को भय होता है।।३९।।
उदगुत्तरस्यां दिशि गोहरणं गवामपहरणं शस्त्रस्य च घातो विनाशो भवति। परे द्वितीये
भागे सार्थस्य च घातो वधो धननाशो वित्तहानिश्च भवति। आसन्ने निकटवर्तिनि भागे श्वभयं
सारमेयभयं च भवति। तथा व्रात्यद्विजदासगणिकानां भयं भवति। यस्य ब्राह्मणस्याष्ट-
माद् वर्षादारभ्य षोडशवर्षं यावदुपणयनं कृतं स व्रात्यो द्विजः। दासः कर्मकरः। गणिका
वेश्या। एतासां सम्बन्धि भयं भवति।।३९।।
अन्यदप्याह—
ऐशानस्यासन्ने चित्राम्बरचित्रकृद्वयं प्रोक्तम्।
ऐशाने त्वग्निभयं दूषणमप्युत्तमस्त्रीणाम् ।।४०।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA