बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 442, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें४१४ बृहत्संहिता
पश्चिम दिशा में स्थित शकुन कोलाहल करे तो समुद्र से उत्पन्न रत्न, वैदूर्य मणि
और रत्नों से बनाये हुये भाण्डों की प्राप्ति होती है। पश्चिम दिशा से द्वितीय भाग में स्थित
शकुन कोलाहल करे तो भील, व्याध और चोरों का संग तथा मांस का लाभ होता
है।।१०।।
वारुण्यां पश्चिमायामर्णवजातानां समुद्रसम्भूतानां रत्नानां वैदूर्यादीनां मणीनां मणिमयानां
रत्नकृतानां च भाण्डानां प्राप्तिर्लाभो भवति। अतो वारुण्याः परतोऽनन्तरं शबरैः शबरज-
नैर्व्याधैर्लुब्धकजनैश्चौरैस्तस्करैश्च सह सङ्गमो योगो भवति। पिशितस्य च मांसस्य लब्धि-
र्लाभो भवति।।१०।।
अन्यदप्याह—
परतोऽपि दर्शनं वातरोगिणां चन्दनागुरुप्राप्तिः ।
आयुधपुस्तकलब्धिस्तद्वृत्तिसमागमश्चोर्ध्वम् ॥११॥
पश्चिम दिशा से तृतीय भाग में स्थित शकुन कोलाहल करे तो वातरोगियों का दर्शन
तथा चन्दन और अगर की प्राप्ति होती है। पश्चिम दिशा से चतुर्थ भाग में स्थित शकुन
कोलाहल करे तो शास्त्र और पुस्तक की प्राप्ति तथा इन वस्तुओं को बेचने वाले से
मुलाकात होती है।।११।।
परतोऽनन्तरमस्मिन् भागे वातरोगिणामनिलव्याध्यर्दितानां दर्शनम्। चन्दनस्य मलय-
जस्य, अगुरोः सुगन्धद्रव्यस्य प्राप्तिर्लाभो भवति। अत ऊर्ध्वमतः परमन्यस्मिन् भागे आयुधस्य
खड्गादेः पुस्तकस्य च शास्त्रस्य लब्धिः। तद्वृत्तीनामायुधपुस्तके एव वृत्तिर्वर्तनं येषां तैः
सह समागमः संयोगो भवति।।११।।
अन्यदप्याह—
वायव्ये फेनकचामरौर्णिकाप्तिः समेति कायस्थः ।
मृन्मयलाभोऽन्यस्मिन् वैतालिकडिण्डिभाण्डानाम् ॥१२॥
वायव्य कोण में स्थित शकुन कोलाहल करे तो समुद्रफेन, चामर और ऊनी वस्त्र
की प्राप्ति तथा कायस्थ जाति के मनुष्य से समागम होता है। वायव्य कोण से द्वितीय
भाग में स्थित शकुन कोलाहल करे तो मिट्टी के भाण्ड का लाभ, नग्नाचार्य से संयोग
और डिण्डिभाण्ड ( पटह, मृदङ्ग आदि वाद्यविशेष ) का लाभ होता है।।१२।।
वायव्ये कोणे फेनकस्य चामरस्य बालव्यजनस्यौर्णिकस्य च कम्बलादेः प्राप्तिर्भवति।
कायस्थो देवरः समेति संयोगं याति। अन्यस्मिन् द्वितीयभागे मृन्मयस्य द्वितीयस्य भाण्डस्य
लाभः। वैतालिको नग्नाचार्यः। डिण्डिभाण्डानि वादित्रविशेषाः। पटहमृदङ्गकरटाः समेता
यत्र वाद्यन्ते तानि डिण्डिभाण्डानि तेषां लाभः।।१२।।
अन्यदप्याह—
वायव्याच्च तृतीये मित्रेण समागमो धनप्राप्तिः ।
वस्त्राश्चाप्तितरतः परमिष्टसुहृत्सम्प्रयोगश्च ॥१३॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA