बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 432, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें४०४ बृहत्संहिता
अन्यदप्याह—
विदिक्स्थः शकुनो दीप्तो वामस्थेनानुवाशितः ।
स्त्रियाः संग्रहणं प्राह तद्दिगाख्यातयोनितः ॥७०॥
यदि विदिशा में स्थित दीप्त शकुन वाम भाग में स्थित अन्य शकुन के द्वारा शब्द
करे तो उस दिशा में उक्त पुरुष के द्वारा किसी स्त्री का संयोग सूचित करता है॥७०॥
शकुनो विदिक्स्थो विदिशि स्थितो दीप्तः सूर्याभिमुखः स च वामस्थेन वामभाग-
समवस्थितेनान्येन शकुनेनानुवाशितो यदि भवति, तदा तद्दिगाख्यातयोनितः तस्यां दिशि
आख्याता उक्ता योनिरुत्पत्तिर्यस्य नरस्य तस्य सकाशात् स्त्रिया योषितः संग्रहणं संयोगं
प्राह कथयति। पुरुषस्तां स्त्रियं ददातीत्यर्थः। अथवा तस्यां विदिशि यस्याः स्त्रिया आख्याता
योनिरतस्याः संयोगमाहेति ॥७०॥
अन्यदप्याह—
शान्तः पञ्चमदीप्तेन विरुतो विजयावहः ।
दिग्नरागमकारी वा दोषकृत् तद्विपर्यये ॥७१॥
शान्त शकुन अपने से पाँचवीं दीप्त दिशा में स्थित दीप्त शकुन द्वारा शब्दायमान
हो तो उस दिशा में स्थित पुरुष का आगमन कहता है। उससे विपरीत ( दीप्त शकुन
अपने से पाँचवीं शान्त दिशा में स्थित शान्त शकुन द्वारा शब्दायमान ) हो तो दोष करने
वाला होता है॥७१॥
शान्तः शकुनः पञ्चमदीप्तेनान्येन विरुतः। तस्माच्छकुनाद्यः पञ्चम्यां दिशि दीप्तायां
स्थिता दीप्तः स एवार्काभिमुखस्तेन। विरुतः कृतशब्दो विजयावहो भवति विजयमावहति।
दिग्नरागमकारी वा। तस्यां दिशि यो नरः पुरुषस्तस्य वाऽऽगमं करोति। तत आगच्छतीत्यर्थः।
दोषकृत् तद्विपर्यये। यस्तस्मात् पूर्वोक्ताद् विपर्यये विपरीते स दोषकृत्। दीप्तः पञ्चमशान्तेन
विरुतस्तदा दोषकृद्भवति, दोषमशुभं करोतीत्यर्थः॥७१॥
अन्यदप्याह—
वामसव्यगतो मध्यः प्राह स्वपरयोर्भयम् ।
मरणं कथयन्त्येते सर्वे समविराविणः ॥७२॥
मध्य स्थित शकुन वाम पार्श्वगत शकुन के द्वारा शब्दायमान हो तो आत्मीय जनों
से और दक्षिण पार्श्वगत शकुन के द्वारा शब्दायमान हो तो शत्रुओं से भय को सूचित
करता है तथा ये सभी एक ही समय में यदि बराबर शब्द करें तो होने वाले मरण को
सूचित करते हैं॥७२॥
मध्यो मध्यमभागस्थः शकुनो वामसव्यगतो यथाक्रमं स्वपरयोर्भयं प्राह कथयति।
मध्यस्थः शकुनो वामभागस्थेन शकुनेन विरुतः स्वभयं स्वीयेभ्य आत्मीयेभ्यो भयं प्राह।
स एव मध्यमः सव्येन दक्षिणभागस्थेन विरुतः पराच्छत्रोर्भयं प्राह। अर्थादेवं द्वाभ्यां
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA