सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 413, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 413

शाकुनाध्यायः ३८५
विमिश्रः शान्तो दीप्तश्च स्मृत उक्तः। उक्तं च—
पिशिताशुचिभोजनः प्रदीप्तस्तृणफलभुक् च निसर्गतः प्रशान्तः।
उभयः कथितस्तथान्नभोजी दिक्स्थानोदयकालतश्च चिन्त्यः।। इति।। १६।।
अथान्यदप्याह—
हर्म्यप्रासादमङ्गल्यमनोज्ञस्थानसंस्थिताः ।
श्रेष्ठा मधुरसक्षीरफलपुष्पद्रुमेषु च ॥१७॥
महल, देवमन्दिर, मंगलस्थान ( देवता, ब्राह्मण और गायों से अध्यासित ) मनोज्ञ
( हरी घास और शीतल द्रुम की छाया ), मधुर फल वाले, दूध वाले, फल वाले और
फूल वाले वृक्ष—इन सब पर स्थित शकुन शुभ फल देने वाले होते हैं।।१७।।
हर्म्यं गृहम्। प्रासादो देवप्रासादः। मङ्गल्यस्थानानि देवब्राह्मणगोभिरध्यासितानि। मनोज्ञानि
हरितशाद्वलासु शीतलद्रुमच्छायासंयुक्तानि। एतेषु स्थानेषु ये संस्थिताः शकुनास्ते श्रेष्ठाः
शुभफलाः। तथा मधुरेषु सुस्वादफलेषु वृक्षेषु। तथा सक्षीरेष्वर्कादिषु। फलवृक्षेषु बीजपूरादिषु
पुष्पवृक्षेषु च स्थिताः श्रेष्ठा एव।।१७।।
अधुना शाकुनानां बलविशेषफलमाह—
स्वकाले गिरितोयस्था बलिनो द्युनिशाचराः ।
क्लीबस्त्रीपुरुषा ज्ञेया बलिनः स्युर्यथोत्तरम् ॥१८॥
दिन में दिनचर शकुन पर्वत के ऊपर और रात्रि में रात्रिचर शकुन जलप्राय देश में
स्थित हों तो बली होते हैं तथा नपुंसक से स्त्री और स्त्री से पुरुष जाति का शकुन बली
होता है।।१८।।
स्वकाले आत्मीयसमये गिरितोयस्थाः पर्वतजलस्था यथासंख्यं द्युनिशाचरा बलिनो
वीर्यवन्तो भवन्ति। द्युचरा दिवसे गिरिस्था बलिनः। गिरिशब्द उच्चदेशोपलक्षणार्थः। निशा-
चरा निश्यनूपे च। तथा च मनुधर्माः—
गिरौ दिवा दिवाचारी निश्यनूपे निशाचराः।
रोधवाक् शकुनो ज्ञेयो विभजेद् बलमन्यथा।।
क्लीबस्त्रीपुरुषा इति। एषां शकुनानां यथोत्तरं यथासंख्यं क्लीबस्त्रीपुरुषा बलिनः।
क्लीबेभ्यः स्त्रियो बलिन्यः। स्त्रीभ्यः पुरुषा इति। उक्तं च—
द्युनिशोभयचारिणः स्वकाले पुरवनमिश्रचराः स्वभूमिसंस्थाः।
सफला विफला विपर्ययस्था गमनेच्छोः पुरपार्थिवाः शुभास्ते।। इति।।१८।।
अन्यदप्याह—
जवजातिबलस्थानहर्षसत्त्वस्वरान्विताः ।
स्वभूमावनुलोमाश्च तदूनाः स्युर्विवर्जिताः ॥१९॥
बृ० सं० द्वि०-२५
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA