सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 364, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 364

३३६ बृहत्संहिता
अथ गर्भस्य धृतसंस्थानवशेन पुंस्त्रीनपुंसकप्रविभागज्ञानमाह—
दक्षिणपार्श्वे पुरुषो वामे नारी यमावुभयसंस्थौ ।
यदुदरमध्योपगतं नपुंसकं तन्निबोद्धव्यम् ॥२४॥
स्त्री के दक्षिण पार्श्व में गर्भ हो तो पुरुष, वाम पार्श्व में गर्भ हो तो कन्या, दोनों तरफ
हो तो यमल और पेट के बीच में गर्भ हो तो नपुंसक सन्तान होती है॥२४॥
यो गर्भः स्त्रिया दक्षिणपार्श्वे स्थितो भवति स पुरुषो ज्ञेयः, यश्च वामपार्श्वे नारी स्त्री
ज्ञेया; उभयसंस्थौ वामदक्षिणपार्श्वस्थौ यमौ द्वौ गर्भौ ज्ञेयौ यद्गर्भमुदरमध्योपगतं मध्यादेव
न चलति तन्नपुंसकमिति निबोद्धव्यं ज्ञातव्यम्॥२४॥
अथ स्त्रीसम्प्रयोगकाले शुभयोगमाह—
केन्द्रत्रिकोणेषु शुभस्थितेषु लग्ने शशाङ्के च शुभैः समेते ।
पापैस्त्रिलाभारिगतैश्च यायात् पुंजन्मयोगेषु च सम्प्रयोगम् ॥२५॥
जिस समय केन्द्र (१/४/७/१०) और त्रिकोण (५/९) स्थानों में शुभ ग्रह हों,
लग्न, चन्द्र—दोनों शुभग्रहों से युत हों, तीसरे, ग्यारहवें और छठे में पाप ग्रह हों, उस
समय तथा जातकोक्त पुंजन्म योग में स्त्रीप्रसंग करना चाहिये॥२५॥
एवंविधे योगे भार्यया सह सम्प्रयोगं यायाद् गच्छेत्। केन्द्राणि लग्नचतुर्थसप्तमदशमानि।
त्रिकोणं नवमपञ्चमे। शुभा बुधशुक्रजीवाः। केन्द्रत्रिकोणेषु शुभस्थितेषु सौम्यैर्ग्रहैर्यथा-
सम्भवमधिष्ठितेषु। लग्ने शशाङ्के च चन्द्रे शुभैः समेते शुभग्रहसंयुक्ते। पापैरादित्याङ्गारक-
शनैश्चरैस्त्रिलाभारिगतैः। तृतीयैकादशषष्ठस्थानस्थैः, तथा पुञ्जन्मयोगो जातके उक्तः—
‘ओजर्क्षे पुरुषांशकेषु बलिभिर्लग्नार्कगुर्विन्दुभिः’ इत्यादि॥२५॥
अथर्त्तौ मैथुनकाले परिभाषार्थमाह—
न नखदशनविक्षतानि कुर्या-
दृतुसमये पुरुषः स्त्रियाः कथञ्चित् ।
ऋतुरपि दश षट् च वासराणि
प्रथमनिशात्रितयं न तत्र गम्यम् ॥२६॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां स्त्रीपुंससमायोगो
नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः ॥७८॥
पुरुष को ऋतुकाल में स्त्री के अंगों को नख या दाँतों से क्षत नहीं करना चाहिये।
सोलह दिन तक ऋतुकाल रहता है, उसमें प्रथम तीन रात्रि तक उसके सा समागम नहीं
करना चाहिये॥२६॥
इति ‘विमला’हिन्दीटीकायां स्त्रीपुंससमायोगाध्यायोऽष्टसप्ततितमः ॥७८॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA